Wetenschappers over strenger straffen

Zou pedofilie erfelijk zijn? Volgens het resultaat van een enquête, vrijdag gepresenteerd in het eenmalige debatprogramma Eigen schuld, dikke bult (VARA), meent 50 procent van de Nederlanders van wel. Maar dat zegt niet zo heel veel.

De deelnemers aan het door Paul Witteman voorgezeten debat, voor de verandering louter deskundigen (drie hoogleraren en een voormalig voorzitter van de sociale diensten), gingen nog een stapje verder. Neurobioloog Dick Swaab, twintig jaar geleden nog zeer omstreden omdat hij de eerste was die de erfelijkheid van homoseksualiteit aan de orde durfde te stellen, is het voor bijna 100 procent een kwestie van aangeboren aanleg en vroege, gedeeltelijk prenatale omgevingsfactoren.

Het is een andere kwestie of iemand met een pedoseksuele aanleg ook toegeeft aan die neiging. Dat is afhankelijk van de mate van impulsbeheersing. Die zetelt in de frontale cortex en is volgens Swaab ook sterk afhankelijk van genetische factoren.

De volgende vraag is dan natuurlijk hoe een samenleving moet omgaan met mensen die crimineel gedrag vertonen, ook als het om geweld gaat. De tendens is om daders steeds strenger te straffen. Maar dat is volgens ontwikkelingspsycholoog Bram Orobio de Castro meestal niet zo effectief: „Interventies kunnen negatief uitwerken, zoals bijvoorbeeld confrontaties met afschrikwekkende voorbeelden.”

Forensisch psychiater Theo Doreleijers stelt dat je heel gevaarlijke kinderen moet opsluiten: „Maar er zijn er maar heel weinig die zo gevaarlijk zijn.” In navolging van sommige kinderrechters noemt hij ons huidige strafsysteem, in combinatie met jeugdzorg die faalt in het vroegtijdig diagnosticeren, „middeleeuws”. Er wordt meer geluisterd naar politici die het volk naar de mond praten dan naar de wetenschap. Doreleijers constateert wel een voorzichtige kentering: „Ik word nu vaker door Justitie bij beleid betrokken.” Orobio de Castro vindt ook dat de wetenschap zichzelf wat te verwijten heeft, door te weinig in de publiciteit te treden.

Veel beter dan in de retorisch vormgegeven documentaire De onrendabelen van Marcel van Dam, slaagden de wetenschappers er in dit vervolgdebat in leken te overtuigen van de inefficiënte en inhumane kanten van het huidige systeem. Dat stelt mensen met vaak betrekkelijk weinig vrije wil verantwoordelijk voor wangedrag.

De volgende dag zat Doreleijers alweer bij Arie Boomsma aan tafel bij In de schaduw van het nieuws, met een genuanceerd betoog over jeugdige geweldplegers. De wetenschap is aan het terugslaan en het goede nieuws is dat de publieke omroepen ook deze kant van het verhaal een platform bieden.