Symbool voor opeisen macht

De uitslag van het referendum van gisteren was voor velen een verrassing.

De rechtse Volkspartij plant nog meer initiatieven, zoals een boerkaverbod.

Vier minaretten staan er bij moskeeën in Zwitserland, en daar blijft het voorlopig bij. De Zwitsers hebben zich in een referendum met een verrassend ruime meerderheid uitgesproken tegen de bouw van minaretten. Ruim 57 procent stemde voor het verbod, dat ook een meerderheid haalde in meer dan de helft van de 26 kantons in het land. In 22 kantons kreeg het verbod een meerderheid. Daarmee is aan de twee voorwaarden voldaan om het minaretverbod in de grondwet op te nemen.

De uitslag kwam voor velen als een verrassing, omdat uit een opiniepeiling van een gerenommeerd onderzoeksbureau halverwege november nog bleek dat slechts 37 procent het verbod steunde. Een felle campagne, mede gesteund door het grootste deel van de rechts-populistische Volkspartij (SVP), de grootste partij in Zwitserland, deed blijkbaar het tij keren.

De voorstanders van het verbod verspreidden affiches met een volledig gesluierde vrouw naast de Zwitserse vlag vol minaretten, die een sterke gelijkenis vertonen met raketten. Volgens de SVP, die waarschuwt voor moslimfundamentalisme, is de minaret een symbool voor het opeisen van politiek-religieuze macht. De partij stelde ook dat moslims in Zwitserland de sharia, de islamitische wetgeving, willen invoeren.

In Zwitserland wonen ruim 350.000 moslims op een bevolking van 7,5 miljoen inwoners. De grootste groep zijn Bosnische en Kosovaarse vluchtelingen uit voormalig Joegoslavië, aangevuld met Turken. Slechts 13 procent is praktiserend, de rest bestaat uit seculiere moslims. Vanuit de vier minaretten die er nu staan wordt niet opgeroepen tot gebed, want dat is al verboden in Zwitserland.

De moslimgemeenschap in Zwitserland reageerde zwaar teleurgesteld op de uitslag van het referendum. „Dit is Zwitserland onwaardig”, zei Farhad Afshar, voorzitter van de Vereniging van Islamitische Organisaties (KIOS) tegen de krant Sonntags Zeitung. Hij verwijt de politiek dat ze te weinig inspanning heeft geleverd om de rechten van (religieuze) minderheden, zoals vastgelegd in de grondwet, te verdedigen. Afshar steekt ook de hand in eigen boezem. Hij vreest dat de moslimgemeenschap zich te veel afschermt van de Zwitsers en wil meer de dialoog aangaan met anderen, ook met de SVP.

De meeste partijen, behalve de Volkspartij en de extreem-rechtse FDU, spraken zich uit tegen het verbod. Ook de regering adviseerde nee te stemmen. Een regeringsadvies is hoogst ongebruikelijk in de Zwitserse politiek, waar de burgers afkerig zijn van het establishment en veel waarde hechten aan hun mogelijkheid om via referenda de politiek mede te bepalen. Dat heeft regering en partijen tegengehouden om fel in te gaan tegen de campagne van de SVP. Volgens analisten werd de kans op een verbod ook erg onderschat.

De voorzitter van de SVP, Toni Bruner, toonde zich zeer verheugd over de duidelijke uitslag. „De Zwitsers hebben overtuigend laten weten dat ze geen parallelle gemeenschap op hun grondgebied willen”, zei hij tegen Radio DRS. Hij kondigde ook meteen nieuwe initiatieven aan: een algeheel nikabverbod, een verbod op het dragen van de boerka op het werk, een verbod op gescheiden zwemmen en een verbod op aparte begraafplaatsen. Die maatregelen moeten een dam opwerpen tegen de verdere islamisering van Zwitserland, aldus Bruner.

Sommige tegenstanders van het verbod leggen zich nog niet bij de uitslag van de referendum neer. Volgens minister van Justitie Eveline Widmer-Schlumpf (Burgerlijk-Democratische Partij) druist het verbod in tegen het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en een VN-verdrag, beide bindend voor Zwitserland. Volgens haar is het niet zo eenvoudig om het verbod in de grondwet op te nemen. De groene partij heeft al aangekondigd een rechtszaak bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg aan te spannen tegen het verbod.

De tegenstanders tonen zich ook bezorgd over het imago van Zwitserland in het buitenland. Politici wijzen er op dat de toekomst van Zwitserland als neutraal bemiddellaar in conflicten nu op de helling komt te staan, en de werkgeversfederatie vreest voor economische gevolgen. Zwitserland voert jaarlijks voor 10 miljard euro uit naar moslimlanden. Veel rijke moslims uit bijvoorbeeld de Golfstaten hebben bankrekeningen in Zwitserland. Zwitserland staat internationaal te kijk, zegt Rifa’at Lenzin van de leerstoel jodendom/christendom/islam in Zürich, nu het welvarende land het voortouw heeft genomen in islamofobie.

De Zwitserse bisschoppenconferentie reageerde ook negatief op de uitslag. Volgens de kerk zal het de interreligieuze dialoog met de moslimwereld schaden.