Oog in oog met oude kampbewaker

Vanochtend begon in München het proces tegen voormalig kampbewaker Demjanjuk. „Ik ga niet staan voor die man.”

Om acht over elf vanmorgen wordt John ‘Iwan’ Demjanjuk (89) in een rolstoel de rechtszaal van München binnengereden. Hij ligt half onder een lichtblauw laken, heeft een blauwe honkbalpet op en houdt de ogen gesloten. Demjanjuk is de verdachte in wat waarschijnlijk het laatste grote nazi-proces in Duitsland is. Hij wordt verdacht van medeplichtigheid aan de moord op 27.900 Joden in het Duitse concentratiekamp Sobibor, waar hij als handlanger voor de SS mensen de dood injoeg.

In de rechtszaal zit op nog geen vijf meter afstand tegenover hem de Joodse Sobibor-overlevende Thomas Blatt (82). Hij zegt voor de zaak begint dat hij zich Demjanjuk niet persoonlijk kan herinneren, maar dat hij naar München is gekomen „om te getuigen hoe het in Sobibor was”. Links van Demjanjuk zitten de Nederlandse Sobibor-overlevende Jules Schelvis (88) en 22 ‘mede-aanklagers’ in het proces tegen de van oorsprong Oekraïense Demjanjuk.

Als Demjanjuk de rechtszaal wordt binnengereden, gaat iedereen staan, maar een Nederlandse mede-aanklager roept: „Ik ga zitten, ik ga niet staan voor die man.” Rudie Cortissos uit Amsterdam zegt even voordat Demjanjuk binnenkomt dat hij voor hem „de vertegenwoordiger van het kwaad is.” Cortissos heeft zijn ouders en zijn zus in Sobibor verloren.

Rechter Ralph Alt opent de zaak tegen Demjanjuk met een excuus. Familieleden en persvertegenwoordigers hebben onder chaotische omstandigheden uren moeten wachten voor ze de rechtszaal in konden. De rechtbank in München was duidelijk niet bedacht op de massale toeloop.

Dan houdt Demjanjuks advocaat Ulrich Busch een drie kwartier durende monoloog met als centrale punt de volgens hem „morele en juridische dubbele standaard” die de rechtbank zou hanteren. „Vele Duitse nazi’s zijn niet of nauwelijks veroordeeld en hier wordt een man voor het gerecht gesleept van 5.000 kilometer verderop die het laagste in rang was.” Demjanjuk maakt malende bewegingen met zijn kaak en zijn linkerhand gaat aan zijn borst op en neer. Hij wordt gesouffleerd door een vertaalster die de teksten in het Oekraïens vertaalt.

Even voor de rechtszaak zei Schelvis: „Ik hoop natuurlijk op een veroordeling. Maar zijn straf hoeft hij voor mij niet uit te zitten.”

Vier vragen over proces en video op nrc.nl/buitenland