Kernwapens inzet van politieke tekstexegese

Nieuwsanalyse

Minister Verhagen vindt dat hij op één lijn zit met de Ministers van Staat die een kernwapenvrije wereld willen. Is dat ook zo?

Vier Ministers van Staat riepen Nederland in een artikel in deze krant op tot een actievere rol om kernwapens de wereld uit te krijgen. „Blijven wij als Nederland niet te lang zwijgen?”, schreven de ex-ministers Lubbers, Van der Stoel, Van Mierlo en Korthals Altes een week geleden op de opiniepagina.

Eerst geadresseerde: minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA). Die koos binnen 24 uur voor de vlucht naar voren. Ongetwijfeld tot verbazing van de Ministers van Staat vertaalde hij hun oproep als een complete ondersteuning van zijn beleid. Verhagen had al in het voorjaar van 2008 voor een kernwapenvrije wereld gepleit. „Goed dat de Ministers van Staat zich nu achter dit standpunt scharen”, aldus de minister.

Maar de reden voor het schrijven van het ‘kwartet van Staat’ was nu juist dat zij zich zorgen maakten over het achterblijven van Nederland bij initiatieven in andere landen. Simpel gezegd: de mooie woorden ontberen daden. Verhagen is echter „blij” met hun steun, herhaalde hij vrijdag via een ingezonden brief in deze krant.

Hoe kan dat? Het al decennia oude Nederlandse kernwapendebat kan niet zonder tekstexegese. Dat blijkt ook nu weer. De Ministers van Staat roerden in hun artikel vele aspecten van het ontwapeningsdebat aan. Zij wezen daarbij onder meer op het nieuwe strategisch concept van de NAVO, dat momenteel wordt bediscussieerd, en op de uitvoering van het non-proliferatieverdrag, dat verplicht tot ontwapeningsstappen. Voorts stelden de Ministers van Staat het verwijderen aan de orde van de Amerikaanse kernwapens die buiten het grondgebied van de VS liggen opgeslagen.

Centraal in de oproep van het viertal stond het streven naar een kernwapenvrije wereld. Dat is iets wat minister Verhagen inderdaad ook al langer roept. Dat heeft hij afgelopen week in zijn reactie op het stuk van Lubbers c.s. ook luid en duidelijk laten weten. Maar over het bereiken van zo’n kernwapenvrije wereld lopen de opvattingen van hem en de Ministers van Staat wel degelijk uiteen.

„Voorkomen moet worden dat de Verenigde Staten en de andere betrokken NAVO-landen op elkaar gaan wachten”, schreven de oud-ministers. Om hier direct aan toe te voegen dat Nederland „een actieve rol moet spelen”, opdat het „komt tot beëindiging van nucleaire taken en de aanwezigheid van Amerikaanse nucleaire wapens op het grondgebied van niet-kernwapenstaten”.

Anders gezegd: Nederland moet actief werken aan het verwijderen van de Amerikaanse kernwapens die nu nog in diverse Europese landen liggen opgeslagen. Of deze uit de tijd van het IJzeren Gordijn daterende wapens ook op Nederlands grondgebied liggen, is nooit officieel bevestigd. Er bestaat slechts het sterke vermoeden dat Amerikaanse kernwapens zijn ondergebracht op de luchtmachtbasis Volkel.

In Duitsland liggen de wapens in elk geval wel. Maar de nieuwe regeringscoalitie van CDU en FDP wil er vanaf, blijkt uit hun regeerakkoord. De nieuwe Belgische premier Yves Leterme is het hiermee eens. Zo uitgesproken is minister Verhagen niet. Hij zegt weliswaar dat hij in de ontwapeningsgesprekken gelijk wil optrekken met zijn Duitse ambtgenoot Guido Westerwelle, maar keert zich in de Tweede Kamer fel tegen een motie waarin van de Nederlandse regering een soortgelijk standpunt wordt gevraagd. Zoals hij afgelopen vrijdag schreef: „Ik vind het wel noodzakelijk dat kernwapens niet alléén uit NAVO-landen, maar overal worden verwijderd. Eenzijdige ontwapening levert geen kernwapenvrije wereld op.”

Het begrip ‘eenzijdige ontwapening’ zit vastgeklonken aan de Koude Oorlog. Maar niet voor niets stelden de Ministers van Staat: „De Koude Oorlog is echt voorbij. Nu al weer meer dan twintig jaar”.

Ter verdediging van zijn standpunt zegt Verhagen dat de Ministers van Staat in de tijd dat zij zelf nog regeringsverantwoordelijkheid droegen ook tegen eenzijdige ontwapening waren. Maar Lubbers, Van der Stoel, Van Mierlo en Korthals Altes waren minister toen de Koude Oorlog nog in volle gang was. Hun boodschap is nu juist dat andere antwoorden nodig zijn, omdat de Koude Oorlog niet meer bestaat. Andere antwoorden, bijvoorbeeld van minister Verhagen.

De brief van de Ministers van Staat is te lezen op nrc.nl/binnenland