Cohen belichaamt het polderen en schipperen

Job Cohen: Binden. Bert Bakker, 253 blz. € 18,95 ****

De Leidse hoogleraar Afshin Ellian schreef in de NRC-bijlage Opinie & Debat eens dat hij ‘kotsmisselijk’ van hem werd. De columnist Theo Holman schildert hem minstens eens per week in Het Parool af als een incompetente sukkel. En het PVV-Kamerlid Hero Brinkman noemde hem ‘de slechtste burgemeester van Nederland’. Drie redenen om Job Cohen een achtenswaardig man te vinden?

Wat heeft hij in de ogen van zijn opposanten precies misdaan? Zij vinden hem, om het in hun eenvoudige taal te zeggen, eerst en vooral te aardig voor moslims. Hij onderschat daardoor het risico dat zij vertegenwoordigen. Met imams die vrouwen en homo’s haten drinkt hij liever thee dan dat hij ze het land uitzet. En hij doet die dingen, in z’n eigen woorden, ‘om de boel bij elkaar te houden’.Vooral dat schijnt hem door de wederpartij ernstig kwalijk genomen te worden: het onderstreept de slaphartigheid waarmee hij zelfs het vaderland in gevaar kan brengen. Ellian – de sluwste stokebrand van de drie – heeft al een paar keer geschermd met de naam van Chamberlain, die thee dronk met Hitler.

Elf lezingen die Cohen sinds zijn aantreden in 2001 als burgemeester van Amsterdam heeft uitgesproken, zijn intussen gebundeld en van de bloemlezing zou je moeten kunnen aflezen of de aantijgingen enige grond hebben. Veel van de toespraken hebben indertijd meteen het nieuws gehaald – zijn verhaal uit 2003 over de betekenis van religie ‘als bron van sociale cohesie’ bijvoorbeeld, dat in eerste instantie is misverstaan als een pleidooi voor een welbewust religieus reveil, en zo ook lang is blijven rondzingen. Bij herlezing kom je het betoog tegen van een erudiet en ongodsdienstig gezagdrager die de Latijnse stam van het woord religie kent (religare = binden), en weigert de secularisatie die hem dierbaar is, heilig te verklaren.

Hij is de belichaming van die traditionele Hollandse geest van polderen en schipperen. Zijn beleid als ‘binder’ is niettemin steeds consistent en herkenbaar geweest. De toespraken, voorop toch wel de indrukwekkende Cleveringa-lezing (2002), zijn variaties op dat ene thema: de boel bij elkaar houden. Het bijna achteloos uitgesproken zinnetje tijdens het eerste interview na z’n benoeming, is ook het leitmotiv in een inleidend vraaggesprek van Bas Heijne waarin hij toegeeft: „Steeds weer leg ik de nadruk op het belang van dialoog, van gematigdheid. […] Dat sommige mensen dat soft vinden, komt voort uit hun eendimensionale manier van denken. Dat men mij daar tegenover stelt, vind ik prima.” Job Cohen is een achtenswaardig man.

Jan Blokker