'Als de oorlog voorbij is, kom ik je halen'

Bernhard Hellmann, de vader van Nebenkläger (mede-aanklager) Paul Hellmann, stierf op of omstreeks 2 april 1943 in kamp Sobibor. In zijn onlangs verschenen herinneringen schrijft Paul Hellmann onder meer het volgende:

‘Mijn vader heeft me op het nieuwe adres opgezocht en voert na de lunch een gesprek waar ik niet bij mag zijn. Later drinken we gezamenlijk thee en dan, aan het eind van de middag, is het tijd om afscheid te nemen.

Met z’n tweeën staan we op het tuinpad; de anderen zijn binnen gebleven.

‘Van nu af aan is dit je familie’, zegt hij: zo heeft mijn geheugen zijn woorden vastgelegd. ‘Gedraag je maar zoals Mevrouw en haar kinderen, dat is voor iedereen het beste. Wees gehoorzaam en let vooral op je manieren, van een jongen van zeven wordt hier al veel verwacht.’

Ik reageer rustig en vol begrip, in die tijd ben ik me ervan bewust dat dit gewenst is. Dan, zo staat het me voor ogen, pakt hij me bij de schouders, bukt zich en kijkt me aan. ‘Geloof me nou maar – dit keer gaat het vast goed, bij deze familie zal je het naar je zin hebben. Als de oorlog voorbij is, kom ik je halen.’

Voordat hij het eind van het pad heeft bereikt, staat mijn vader nog even stil om te zwaaien; dan loopt hij het hek door en slaat zonder om te kijken rechtsaf de straat in. Een moment later is hij uit het zicht verdwenen.

Het zijn vooral deze paar minuten die in latere fasen van mijn leven steeds weer opduiken, een korte scène waarvan ik de fragmenten meer dan eens heb herschikt en opnieuw geduid. Misschien is het niet precies zo gegaan, misschien ook waren de woorden die werden gezegd net even anders, maar het is nu tenminste een logisch geheel: zo moet het zijn gegaan, zo hebben we afscheid genomen.’

Paul Hellmann: Mijn grote verwachtingen, herinneringen. Augustus, 22,50 euro.