Alpenkruistochtje

Ook in Zwitserland bestaat er zoiets als links en rechts. Beide vleugels hebben gisteren in referenda een vraag aan de bevolking mogen voorleggen. Links vroeg een exportverbod voor oorlogsmaterieel. De kiezers keerden zich er en masse tegen. Ruim 68 procent wil doorgaan met de handel. Rechts had een verbod op de minaretten geagendeerd. Dit idee werd omarmd. Meer dan 57 procent wil een bouwstop.

Toen deze uitslagen gisteren bekend werden en duidelijk werd dat het land zich wellicht een probleem op de hals heeft gehaald – het bankgeheim oefent ook in de islamitische wereld aantrekkingskracht uit – zei een van de initiatiefnemers voor het referendum uit de Schweizerische Volkspartei (SVP) dat het bedrijfsleven niets heeft te vrezen van een eventuele boycot, zolang de kwaliteit van de Zwitserse producten maar overeind blijft. Een andere SVP’er kondigde aan dat boerka en besnijdenis de volgende referendavragen worden.

Aan de vooravond van referendumzondag was er in brede kring gewaarschuwd. Zakenlieden, kerkelijke autoriteiten en politici: allen voorspelden problemen in de internationale gremia, zoals de Raad van Europa, waarvan Zwitserland lid is. Maar dat liet de SVP, met 30 procent de grootste partij in het parlement, koud. Ze is tegen bijna elke vorm van internationaal engagement, zelfs tegen de Europese Economische Ruimte. De kiesgerechtigden volgen nu dat spoor. Behalve in Genève, waar de VN en andere internationale organisaties resideren, een paar Franstalige kantons en de industriestad Basel.

Die stemming kan niet liggen aan immense overlast. In Zwitserland wonen, op een bevolking van nog geen acht miljoen, circa 400.000 moslims, afkomstig uit seculiere landen als Bosnië en Turkije. In de hele Alpenstaat zonder al te veel horizon zijn slechts vier minaretten geteld.

Het stemgedrag kan dus niet anders worden opgevat dan als een ideologische of religieuze afwijzing van alles wat naar de islam riekt. Want dat is de crux van het referendum. Het toestaan van minaretten wordt in Zwitserland straks niet meer voorbehouden aan het lokale bestuur, dat een afweging kan maken op grond van bestemmingsplan of hinderwet, maar moet in alle omstandigheden worden verboden, ook daar waar kerkklokken mogen blijven beieren.

Dat lijkt een nogal evidente zaak voor het Europese Hof voor de Rechten van de Mens, door Zwitserland erkend sinds 1963, dat zich ongetwijfeld gaat buigen over de vraag of een generiek verbod verdragsrechtelijk wel door de beugel kan.

Maar intussen wordt de Zwitserse kiezer elders in Europa al omarmd. In Frankrijk, Italië, Oostenrijk, Denemarken en Nederland hebben aan de SVP verwante partijen een voorbeeld aan de uitslag genomen. Zelfs de secretaris-generaal van Sarkozy’s presidentiële partij UMP toonde zijn interesse met de opmerking dat ook hij niet weet of een minaret wel onontbeerlijk is om een „Franse islam” te belijden. Het is dus niet verstandig het referendum af te doen als zoveelste Zwitserse eigenaardigheid. Kennelijk zien steeds grotere groepen burgers wel heil in een kruistocht op eigen bodem.