Minaretverbod verdeelt Zwitsers

De Zwitsers stemmen zondag in een referendum over een verbod op de bouw van minaretten. Of gaat het over wat Zwitserland nu Zwitserland maakt?

Een referendum over minaretten? Helemaal niet, de toekomst van Zwitserland staat op het spel, beweren zowel voor- als tegenstanders van het minarettenverbod. Volgens de voorstanders wordt de nationale identiteit bedreigd door de oprukkende islam, want de minaret is geen noodzakelijk onderdeel van een moskee maar staat symbool voor het opeisen van politiek-religieuze macht. Dus moet in de grondwet een artikel worden opgenomen dat de bouw van minaretten verbiedt.

De meeste politici zijn tegen het verbod. Ook met een argument van nationaal belang: een verbod zou de unieke positie van het neutrale Zwitserland ondermijnen, waardoor het land internationaal flinke imagoschade zou oplopen en invloed zou verliezen op het wereldtoneel, bijvoorbeeld als bemiddelaar in conflicten.

Het is ook een argument dat het bedrijfsleven in de strijd gooit, want een minarettenverbod zal Zwitserland grote economische schade toebrengen, vrezen ze. Veel rijke moslims hebben rekeningen bij Zwitserse banken, en ze komen graag in het land luxegoederen kopen, of op wintersport. De voorzitter van de Zwitserse werkgeversfederatie, Gerold Bührer, rekende voor dat Zwitserland in 2008 voor 10 miljard euro exporteerde naar moslimlanden. Bezoekers uit alleen al de Golfstaten boekten 174.500 overnachtingen in Zwitserse hotelkamers.

Naar Zwitsers gebruik werd de campagne behoorlijk fel gevoerd, met vooral de posters van rechts-radicalen als blikvangers. De affiche met een gesluierde moslima naast de Zwitserse vlag vol minaretten werd in enkele – vooral Franstalige – steden verboden. Een andere poster met allemaal zwarte armen die in een doos naar Zwitserse paspoorten graaien mocht wel overal. Nieuwer was het vandalisme, waarbij moskeeën werden beschadigd met verf of door gegooi van stenen.

Ook nieuw was dat de regering standpunt innam, hoogst ongebruikelijk in de Zwitserse politiek, waar de burgers gehecht zijn aan hun recht om via het afdwingen van referenda zelf de politieke agenda te bepalen. Maar toch sprak de regering zich deze keer uit tegen het verbod, al kwam ze met een voorzichtiger argument dan de politieke partijen en de werkgevers. Een verbod zou de „religieuze vrede” in gevaar brengen en geïnterpreteerd kunnen worden als een „afwijzing” door de moslimminderheid in het land.

Zwitserland (7,5 miljoen inwoners) telt 20 procent niet-Zwitsers, de moslimminderheid bedraagt 4 procent. Van die 350.000 moslims is slechts 13 procent praktiserend, want het merendeel zijn seculiere moslims, meestal Turken en sinds de oorlogen in voormalig Joegoslavië in de jaren negentig vooral veel Bosniërs en Kosovaren.

In Zwitserland staan op dit moment nog maar vier minaretten, in Genève, Zürich, Winterthur en Wangen bei Olten.

Die minaretten roepen overigens niet op tot gebed. De aanvraag voor een vijfde is ingediend, maar in Zwitserland is het wegens de strenge bouwvoorschriften sowieso al niet makkelijk om een vergunning te krijgen voor religieuze bouwwerken.

Voorlopig lijkt het nee-kamp aan de winnende hand. Uit de laatste peiling van het betrouwbare gfs.bern blijkt dat 53 procent tegen het verbod is, 37 procent voor en 10 procent onbeslist.