Kamikaze vader

Op 11 september 2001 lag de Japans-Nederlandse kunstenaar Keiko Sato (1957) in het bed van haar New Yorkse hotelkamer toen ze opschrok van een luide knal. Stemmen op de gang gilden dat er een vliegtuig was neergestort. In de dagen daarna zag ze New York veranderen in een spookstad, schrijft ze in haar zojuist verschenen boek How to tell a story of my father. „De stad was dood, bedolven onder het stof.”

De aanblik van de bestofte straten moet Sato aan haar eigen werk hebben doen denken. Ze maakte de afgelopen tien jaar naam met installaties waarbij ze de vloeren van galeries of museumzalen vaak volledig met zand of as bedekte. Ze gooide serviezen kapot, strooide met rijst of koffie, knutselde landschappen in elkaar met gebroken wijnflessen en sigarettenpeuken. Altijd zagen haar ruimtes eruit alsof er zich zojuist een ramp had voltrokken. Een kamer na een ruzie, een stad na een aanslag.

Maar Sato moest na 11 september vooral aan haar vader denken. Hij was kamikazepiloot en overleefde door toeval de oorlog. Sato merkte dat ze haar vader, die ze nauwelijks had gekend, identificeerde met de zelfmoordterroristen. Ze wilde altijd al een boek over hem schrijven. Dit was het moment om daarmee te beginnen.

In Galerie de Expeditie zijn nu de resultaten te zien van haar zoektocht, die acht jaar in beslag nam. Aan de muren hangen grote gerafelde vellen papier die vol zijn geplakt met aan snippers gescheurde oorlogsverhalen, gekopieerde krantenfoto’s en handgeschreven kreten. De collages lezen als associatieve strips; je blik glijdt langs foto’s van de atoomramp in Hiroshima naar de bekende nieuwsbeelden van 9/11. Gezichten van slachtoffers doemen op uit de onleesbare woordenbrij, alsof Sato duidelijk wil maken dat achter al die krantenberichten echte mensen schuilgaan.

De zoektocht naar haar vader mondde uit in een kunstwerk over de invloed van oorlog op een samenleving en op volgende generaties. Het is een aangrijpend werk, waar een bezetenheid uit spreekt. Dagenlang moet Sato boeken en kranten aan flarden hebben zitten scheuren, om vervolgens weer orde in de chaos te scheppen. Gruwelijke foto’s werden tot esthetische composities gekneed.

Keiko Sato: How to tell a story of my father. T/m 20/12 Galerie de Expeditie, Leliegracht 47, Amsterdam. Wo t/m za 13-18u. Inl: www.de-expeditie.com