DEBAT VAN DE WEEK

Minder trouwen, meer controle

De dolende man, de lattende vrouw en het onwettige kind. De Balie, Amsterdam. Woensdag 25 november.

Het verwondert niet dat mensen minder trouwen. Op een dia liet CBS-specialist Jan Latten een nieuw laagterecord zien: dit jaar slechts 72.000 huwelijken en dat is 3.500 minder dan het jaar ervoor. In rijke landen is trouwen te duur. Naarmate Nederland welvarender werd, daalde het aantal huwelijken. Dat is meer dan een trendje. Als de mensen geld hebben, zijn ze minder van elkaar afhankelijk, dus waarom zou je je binden? Vrijblijvendheid moet je je kunnen veroorloven. Samenwoners zijn onafhankelijk en minder gebonden aan hun schoonfamilie. Alleen in arme landen, waar het bestaan arm en onzeker is, maken families hun vermogen op aan huwelijken om de volgende generatie aan hen te verplichten. Hier hebben we de verzorgingsstaat en kunnen we het geld besteden aan vakantiereizen.

Volgende dia van Latten: dit jaar wordt voor het eerst de meerderheid van de eerste kinderen niet uit een huwelijk geboren. Het huwelijk is meer een bevestiging van een jarenlange relatie, legt hij uit. De staf van de Balie had drie levende voorbeelden van trends gecharterd: een lattende gescheiden vrouw, een onwettige zoon uit een samenwoonrelatie en een dolende man die veel relaties achter elkaar had gehad. Gefeliciteerd, applaus. Iedereen moet kunnen kiezen. Ook het 41-jarige panellid Madeleine van Toorenburg, fractielid van het goedburgerlijke CDA, is voor vrijheid. Zelf is zij elf jaar getrouwd („Ik vind het heerlijk”). Evengoed is haar huwelijk eigentijds, met twee deels gefuseerde gezinnen. Haar man is zeventien jaar ouder, heeft twee kinderen uit een eerder huwelijk en was directeur van de gevangenis waar zij indertijd werkte. Kan ze iedereen aanraden, zo’n oudere partner. Zij kan vrijelijk carrière maken. Hij is daarmee klaar en heeft veel tijd voor de kinderen.

Voor publiciste Heleen Crul, geboren uit een streng katholiek nest, was het huwelijk in 1966 een bevrijding. Ze werd zelfstandiger. Haar leven lang heeft ze kunnen werken. Ze was journaliste, onder meer voor het indertijd invloedrijke vrouwenblad Margriet. Een vlotte oma die er in strakke rok twintig jaar jonger uitziet. Scherpe tong en met wijsheden voor haar kinderen en kleinkinderen zoals „bazen verwelken, banen vergaan maar kinderen blijven altijd bestaan”.

Mensen moeten zelf weten wat ze doen, vindt ook Van Toorenburg. Maar als er kinderen in het spel zijn, moet de overheid wel ingrijpen om hen te beschermen. Daar heeft ze gelijk in, maar overheidsbemoeienis is ook de prijs voor het vrije individuele leven. In het nieuwe christen-democratische gedachtegoed maakt het oude middenveld van verbintenissen en organisaties plaats voor de overheid. Verplichte bemiddeling om ouders bij elkaar te laten blijven of om hen vreedzaam uit elkaar te laten gaan. Het gaat verder. Minister Rouvoet (Jeugd en Gezin, ChristenUnie) heeft een nieuwe bureaucratie opgezet om alle ouders en kinderen in de gaten te houden. Wie een kind krijgt, wordt op geschiktheid verhoord op het consultatiebureau. Alles wordt geregistreerd. Dat is de andere kant van de vrijblijvendheid. Relaties zijn in Scandinavië – ons grote voorbeeld – nog losser en de staat heeft daar de opvoeding deels overgenomen.

Er was in De Balie weinig debat en veel amusement. Jan Latten is er niet de man naar om te filosoferen. Als CBS’er zou hij zijn boekje te buiten gaan. Hij was „hartstikke blij” met nieuwe relatievormen. „Problemen worden opgelost op een nieuwe, moderne manier. We moeten zeker niet terug naar de jaren vijftig.” Aan de zuil kon je toen nog ontsnappen, maar als de overheid je heeft ontdekt kun je nergens heen, behalve met vakantie.

Maarten Huygen