De balans van schuiven en ruilen

Bij de presentatie van de nieuwe Commissie gisteren bleek het weer: grote lidstaten komen eerder in aanmerking voor zware portefeuilles. Schuiven met macht achter de coulissen.

Formeel zijn alle landen in Europa gelijk als er een nieuwe Europese Commissie moet worden samengesteld: iedere lidstaat stuurt één persoon naar Brussel. Maar sommige landen zijn meer gelijk dan andere. Dat bleek gisterenmiddag toen voorzitter José Manuel Barroso zijn team voor de komende vijf jaar presenteerde. Vooral de grote lidstaten zijn in de nieuwe Commissie goed bedeeld.

Formeel moeten commissarissen het Europese belang dienen, niet dat van hun lidstaat. Maar natuurlijk hebben landen tot het laatste moment gevochten over de verdeling van de portefeuilles. Daarbij kunnen de Fransen met name tevreden zijn, met Michel Barnier op Interne Markt. Want waarover maakten de Fransen zich de afgelopen jaren boos als het om Europa ging? De dienstenrichtlijn, die concurrentie moest bevorderen, die in Frankrijk bekend staat als de Bolkestein-richtlijn, die tot een massale toestroom van Poolse loodgieters zou leiden. Het is het oude ‘departement’ van de Nederlander Frits Bolkestein dat Barnier zal gaan leiden.

De Duitser Günter Oettinger krijgt Energie, een post die de komende jaren alleen maar belangrijker zal worden. En de Britten wisten vorige week al dat zij de nieuwe Hoge Vertegenwoordiger voor buitenlands beleid mogen leveren, Catherine Ashton. Zij wordt ook vicevoorzitter van de Commissie.

Bij de Britten waren er wel zorgen over de benoeming van de Fransman Barnier op de post Interne Markt. Londen is het financiële centrum van Europa en de Britten willen niet dat die positie wordt bedreigd door al te strenge regels – iets waar de Fransen juist vóór zijn. Tot het laatste moment was onduidelijk of Barnier ook verantwoordelijk zou worden voor banken, of dat de ‘financiële diensten’ van zijn portefeuille zouden worden verplaatst naar een andere.

Barroso bleek een alternatieve oplossing te hebben gevonden. Jonathan Faull, een ervaren Britse Commissie-functionaris, wordt binnenkort waarschijnlijk aangesteld als hoogste ambtenaar van Interne Markt. Hij kan zijn regering straks waarschuwen voor onzalige plannen.

Formeel is de portefeuilleverdeling een bevoegdheid van Barroso. Maar de Portugees onderhandelde óók met het Europees Parlement, dat zijn nieuwe team in januari moet goedkeuren. Vijf jaar geleden ging dat bijna mis, toen de Italiaanse kandidaat Rocco Buttiglione in opspraak raakte door omstreden uitspraken over homo’s en vrouwen. In de wandelgangen van het parlement wordt nu al gezegd „dat we er deze keer minstens twee moeten pakken”.

Vragen zullen er komen over de Duitser Oettinger op Energie, omdat Duitsland met enkele van de grootste energiebedrijven wel erg veel belangen heeft op dat terrein. Parlementariër Bas Eickhout (GroenLinks) zegt het zo: „Een christen-democraat uit Baden-Württemberg, met autohoofdstad Stuttgart en een aantal kerncentrales. Moet die de energierevolutie gaan leiden?”

Vragen zijn er ook te verwachten over de Roemeen Dacian Ciolos op Landbouw. Die wordt verantwoordelijk voor de verdeling van miljarden euro’s, terwijl zijn land geen beste reputatie heeft als het gaat over de besteding van EU-fondsen. Of over de Tsjech Stefan Füle: moet een oud-communist uit een nieuwe lidstaat verantwoordelijk worden voor Uitbreiding?

Toch is Barroso er al grotendeels in geslaagd de belangrijkste fracties in het parlement tevreden te stellen. Van zijn eigen christen-democraten heeft hij sowieso weinig te vrezen. De sociaal-democraten hebben straks niet meer dan zes commissarissen, maar ze krijgen wel twee van de belangrijkste portefeuilles.

De Britse Catherine Ashton mag Europa in het buitenland vertegenwoordigen. En de Spanjaard Joaquín Almunia krijgt Mededinging, de oude post van Neelie Kroes.

In september stemden de sociaal-democraten nog tegen de herbenoeming van Barroso. Gisteren was hun eerste reactie opmerkelijk positief.

Tevreden was ook Guy Verhofstadt, de leider van de liberalen in het Europees Parlement. Er zitten maar 84 liberalen in het parlement, tegen 184 sociaal-democraten. Maar de liberalen krijgen acht commissarissen en ook nog op interessante plekken. Zo wordt de Fin Olli Rehn verantwoordelijk voor Economische en Monetaire Zaken. Verhofstadt kon de afgelopen dagen Barroso eraan herinneren dat de liberalen zijn herbenoeming wél hebben gesteund. „Ik had maar tien parlementariërs nodig per commissaris”, zei de Belgische oud-premier gisteren tijdens een lunch met journalisten. De Belgen, die vorige week al juichten toen Herman Van Rompuy ‘EU-president’ werd, krijgen nog een zware portefeuille. Karel De Gucht, partijgenoot van Verhofstadt, wordt Handelscommissaris. Zijn portefeuille wordt algemeen veel hoger aangeslagen dan bijvoorbeeld ‘Digitaal Europa’, de nieuwe post van Neelie Kroes.