Compleet gek van Gletsjers

Brian Fagan (ed.) IJstijd. Het complete verhaal. Klimaatveranderingen op onze aarde, 240 blz, uitgeverij Waanders €24,90

Lezing van IJstijd leidt tot twee paradoxale conclusies. De ene is dat wij mensen maar een stofje zijn te midden van al die enorme klimaatbewegingen die zich over miljoenen jaren uitspreiden. Die filosofische conclusie is vooral te danken aan het hoofdstuk over de evolutie van de mens, die altijd maar moest zien te overleven tussen al die veranderingen in temperatuur en vochtigheid. Aan de uitdroging van Afrika, ca. 2 miljoen jaar geleden, heeft de mens zelf waarschijnlijk zijn ontstaan te danken. Noodgedwongen zochten sommige oer-apen toen nieuwe voedselbronnen en slimme gereedschappen. En die apen, dat werden wij.

De andere conclusie is urgenter. Want datzelfde mensenstofje roept nu als een ware geologische tovenaarsleerling heel nieuwe klimaatveranderingen over zichzelf af, met zijn enorme CO2-uitstoot.

Al in 1959 werd in Scientific American uiteengezet dat het verbranden van fossiele brandstoffen een warme CO2-deken om de aarde zou leggen. Maar de omvang van die boodschap drong nauwelijks door omdat de betrokken geleerden vooral bevreesd waren voor een nieuwe IJstijd – ook geen pretje trouwens, maar in ieder geval zou dat niet onze eigen schuld zijn.

Het helder geschreven en prachtig geïllustreerde boek vertelt verder alles wat je mag verwachten maar nog niet wist over IJstijden, of maar half. Een heerlijk leesboek. Het bevat veel wetenschapsgeschiedenis over hoe ooit ontdekt is dat er überhaupt IJstijden zijn geweest. Het begon allemaal met een lezing in 1837 in Neuchâtel door Louis Agassiz, die in enorme prehistorische gletsjers de beste verklaring zag voor het raadsel van de vreemde zwerfkeien in de Jura, met al die groeven en slijtsporen. Aanvankelijk geloofde niemand dat, maar de bewijzen werden snel sterker. Aan het eind van zijn leven zag Agassiz zelfs óveral sporen van IJstijden, zelfs in het Amazonegebied. ‘Agassiz is gek geworden van gletsjers’, zei toen een andere grote negentiende-eeuwse geoloog, Charles Lyell, over hem.

Alles komt langs. Wanneer de mens de naald uitvond om warmere kleren te naaien (ca 25.000 jaar geleden), welke enorme dieren er ten tijde van de IJstijden leefden (en ingevroren vaak nog prima eetbaar zijn) en dat in de laatste IJstijd 80 procent van het Amazonewoud gewoon bleef voortbestaan. Enzovoorts.