Barroso versterkt positie in Europese Commissie

Als de Nederlandse regering er de afgelopen maanden op uit is geweest om bij de Europese instituties in Brussel zo sterk mogelijk voor de dag te komen, dan is ze daarin amper geslaagd.

Toen premier Balkenende dinsdag besloot om eurocommissaris Kroes voor een tweede termijn voor te dragen, was lof zijn deel. Met de keuze voor VVD’er Kroes liet het kabinet blijken dat het zich niet wilde laten leiden door benepen coalitiepolitiek, maar door het belang van Europa. Balkenende kan echter niet volhouden dat de beslissing ook heeft geleid tot een sterke Nederlandse positie.

‘Digitale Agenda’, de nieuwe portefeuille van Kroes, klinkt modern, maar heeft minder om het lijf dan Mededinging (de Spaanse socialist Almunia), Energie (de Duitse christen-democraat Oettinger), Interne Markt (de Franse gaullist Barnier), Handel (de Belgische liberaal De Gucht) of Economische en Monetaire Zaken (de Finse liberaal Rehn). Dat Kroes vicevoorzitter wordt, zegt ook niet bijster veel. De 27-koppige Commissie krijgt zeven adjuncten. De enige serieuze vicevoorzitter is de Hoge Vertegenwoordiger in de Europese Raad voor het buitenlands beleid, die door het Verdrag van Lissabon qualitate qua ook lid is van de Europese Commissie.

Maar Kroes moet in staat worden geacht om haar functie belangrijk te maken. Ze is er de vrouw niet naar om zich neer te leggen bij schijnbaar vaststaande feiten. Ze is een echte politicus.

Dat geldt ook voor Barroso, die de portefeuilles heeft verdeeld. De christen-democraat uit Portugal heeft zijn machtspositie versterkt. Zijn geestverwanten domineren de groep. Bovendien is hij in de kaart gespeeld door de keuze van de 27 regeringsleiders om geen echte politicus voor te dragen als Hoge Vertegenwoordiger. De Engelse socialist Ashton is vooral bestuurder. En ze ligt nu al onder vuur. Begin jaren tachtig was ze penningmeester van de Campaign for Nuclear Disarmament (CND), die volgens enkele politici uit Tsjechië is gesteund door de KGB. Of de aanval op Ashton doel zal treffen in het Europese Parlement, dat moet instemmen met de voordrachten, moet blijken. De aantijging jegens de CND is oud, maar niet bewezen.

Dit soort echo’s uit de Koude Oorlog kan echter wel aanslaan en terugslaan op de Tsjechische Commissaris Füle, die Uitbreiding krijgt. Hij behoort met de Poolse liberaal Lewandowski op Begroting en de Roemeen Ciolos op Landbouw tot de Commissarissen uit de nieuwe lidstaten, die een stevig portefeuille krijgen. Die waardering is een van de positiefste aspecten aan de zetelverdeling. Maar als Ashton een probleem krijgt, dan heeft Füle dat ook. Hij heeft gestudeerd aan het Moskouse Staatsinstituut voor Internationale Betrekkingen, dat toen volledig door de KGB werd gecontroleerd.

Ook om andere redenen kan het debat in het Europees Parlement interessant worden. Door de voordrachten van de lidstaten is de Commissie geen afspiegeling van de politieke verhoudingen in Europa. De sociaal-democraten hebben minder stem in de Commissie dan de liberalen. Dat staat haaks op de zetelverdeling in het Parlement. De socialisten en groenen zullen dat niet laten passeren.

Dat zou wel eens het tweede gunstige bijeffect kunnen zijn van de coup van Barroso. Meer politieke confrontaties en een scherpere rolverdeling tussen Commissie en Parlement liggen de komende vijf jaar voor de hand. En dat is goed voor het democratische proces.