Niehaus knipt bloemen tot vage vlakken

Tentoonstelling Holger Niehaus, Birne Helene. T/m 3/1 Gemeentemuseum, Stadhouderslaan 41, Den Haag. gemeentemuseum.nl ****

De staarders onder ons komt dit bekend voor. Je kijkt naar twee ronde voorwerpen op tafel. Balletjes of vruchten, dat doet er niet toe en dat kun je ook niet goed zien, want je kijkt door je oogharen, of stelt je ogen scherp op iets erachter of ervoor. Als de onscherpe balletjes dicht genoeg bij elkaar liggen, lijken ze op het raakpunt in je blik te versmelten tot één vlek. Op de tentoonstelling van van de Duitse fotograaf Holger Niehaus (1975) in het Haags Gemeentemuseum hangt precies dat beeld: een foto van twee onscherpe ronde dingen – pruimen, misschien – op een wit tafelblad vol scherpgestelde krassen. Door de onscherpte en het samenvloeien van vormen krijgt het ruimtelijke beeld iets plats.

Niehaus speelt in zijn foto’s wel vaker met dat gegeven. Een opstelling van licht gebogen, elkaar oversnijdende stukken stof of karton in zachte kleurtjes heeft hij zo gefotografeerd dat het een platte compositie van kleurvlakken is geworden. Een fotografische pastiche op een abstract schilderij. Het duurt even voordat je de schaduwen ziet en begrijpt dat je naar een stilleven kijkt. Daarna valt er niet zo veel meer te kijken: dit is het soort oefeningen in vlakverdeling en belichting dat een jonge fotograaf op de academie maakt. Vakkundig gedaan, maar nogal saai.

Interessant zijn de stillevens die meer zijn dan uitgekiend van compositie en kleur. Een blauwe rechthoekige vaas met rode bloemen staat voor een groot rood vlak met onderin een dun streepje geel. Dat is een bijna abstract beeld dat aan Barnett Newmans Who’s afraid of red, yellow and blue doet denken, en tegelijk een mooi uitgedacht en helder gefotografeerd bloemstilleven. Precies in het midden van een andere foto staat een zwart vierkant in een wit decor. Aan de bovenkant komen er gekleurde bloemen uit, waardoor het zwarte vierkant een vaas wordt en het platte beeld ruimtelijk. Maar net als in de foto van de onscherpe bollen heeft Niehaus het ruimtelijke element toch ook weer plat gemaakt. De bloembladen zijn zodanig afgeknipt dat het boeket, recht van voren gezien, een kaarsrechte vierkante omtrek heeft.

Niehaus knipt dus bloemen op maat. Of hij overgiet ze met teer, dat hij vervolgens een beetje beschildert, zodat het druipende zwarte boeket weer wat kleur krijgt. In het museum hangt ook een stilleven van gepeld fruit. Bananen, lychees, citrusvruchten: allemaal poseren ze zonder schil, in ingetogen kleuren en met veel vruchtvlees en velletjes. Voor een andere foto zijn aubergines, paprika’s en radijsjes met een appelboor doorzeefd. Roodbruine chrysanten hebben baarden van bloemblaadjes aan hun kop hangen.

Met zulke bewerkingen verschaft Niehaus de uiterst formele stillevens een welkome lichtheid. Iets verrassends en humoristisch, waardoor je aandachtiger gaat kijken. Wat is er met die appel, zit daar een laagje kaarsvet omheen? Goed voor een glimlach zijn de foto’s waarin de bloemen aan hun vaas ontsnapt zijn. Een met bloemetjes beschilderd glazen vaasje is gefotografeerd voor een lap stof met een vergelijkbaar bloemetjespatroon. Elders staat een ultramarijnblauwe vaas leeg voor een bloemetjesbehang waarop bij nader inzien allemaal echte bloemen zijn geplakt. Aangename beelden, waar je – in navolging van de fotograaf – lang naar kunt staren.