Dode agnosten aan het verkeerde adres

Waar winden dorpelingen zich over op? In Boekelo worden overledenen alleen in de kerk opgebaard als ze katholiek zijn.

Achterin de rooms-katholieke Marcellinuskerk zou het mortuarium worden gebouwd. Een kleine, geluiddichte rouwkamer waar nabestaanden op elk gewenst moment de overledene kunnen bezoeken. Jan Vos, een van de initiatiefnemers, meet de passen. Hier, vanaf halverwege de glas-in-loodramen, zou een muur het mortuarium scheiden van de kerk. Boven de rouwkamer zou het balkon uitzicht bieden op het kerkinterieur. Henny Westerveld, voorzitter van de Stichting Mortuarium Boekelo: „Toen we dit ontwerp voor het eerst zagen, dachten we allemaal meteen: dit is goed doordacht, dit moeten we doen.”

Maar het mag niet. Aartsbisschop Wim Eijk heeft de dorpelingen in het Twentse Boekelo laten weten dat een mortuarium „zich niet goed verdraagt met het karakter van het kerkgebouw”. Een eenvoudige, open opbaarruimte zou wellicht wel mogelijk zijn. Maar dan „dient deze opbaarruimte wel alleen voor katholieken bestemd te zijn”, aldus een brief van het aartsbisdom. Woordvoerder Johannes Zuijdwijk van het bisdom: „Een katholieke kerk is bedoeld om eer te bewijzen aan God. Er kunnen ook wel eens andere activiteiten zijn, maar dan hangen die nauw samen met deze functie. Een vermenging van een mortuarium met de kerk is ongewenst.” En dat een alternatieve opbaarruimte alleen voor katholieke doden is bestemd, is logisch. „Een katholieke kerk is niet bedoeld om moslims, hindoes, agnosten en atheïsten een plaats te geven. Dat zou een moskee toch ook niet toestaan? Als u bij het partijbureau van de Partij van de Arbeid zou vragen om wat folders van de VVD of de PVV in de schappen te leggen, dan zouden ze ook zeggen dat u aan het verkeerde adres bent.”

Boekelo is teleurgesteld en boos. „Dit is een onaangename verrassing”, zegt pastoor Herman de Jong. Er is dringend behoefte aan een mortuarium voor alle gezindten, aangezien de dorpelingen daarvoor nu nog een flink eind moeten reizen. Een enquête heeft dat nog eens bevestigd. De exploitatie is met ongeveer 25 opbaringen per jaar haalbaar. Ook het kerkbestuur van de parochie zag het wel zitten. Henny Westerveld: „Je zoekt rust en sereniteit. Dan kom je al gauw bij een kerk uit. Veel mortuaria liggen in de buurt van kerken.”

In juli dit jaar stemde het bisdom in met het plan, maar twee maanden later liet een jurist op het bisdom weten dat die toestemming niet had mogen worden gegeven. Twee weken geleden volgde de afwijzing. Henny Westerveld: „Wij waren verbijsterd. Hoe kan een bisschop op zo’n botte wijze dit verzoek afwijzen, in een tijd waarin de leefbaarheid van de kleine kernen wordt bedreigd door het ontbreken van voorzieningen zoals een mortuarium, een tijd bovendien van oecumene en solidariteit? Deze brief komt uit een tijd die de onze niet is.” Jan Vos: „Het is onbegrijpelijk dat de aartsbisschop onderscheid maakt tussen katholieken en niet-katholieken. In het huis van God is toch iedereen welkom.”

Zowat heel Boekelo leeft mee. Voorzitter Jeroen Verhaak van de dorpsraad: „Wij zijn unaniem verbijsterd en verbaasd dat het anno 2009 nog mogelijk is zo’n verzoek op formele gronden af te wijzen. Alsof er nog steeds scheidslijnen lopen tussen katholieken en protestanten. Voor alle verenigingen in dit dorp maakt het absoluut niet uit wat je gelooft of niet.”

Dominee Martin van der Meer van de protestantse gemeente had een afwijzing van deze katholieke bisschop eigenlijk wel verwacht, zegt hij. „Hij probeert alles weer bij het oude te krijgen.” De dominee hoopt van harte dat de initiatiefnemers hun plannen doorzetten. „Het is toch van de gekke dat een parochie hier machteloos moet toekijken? Dat mondige mensen die zich inzetten voor onze gemeenschap als domme schapen moeten toekijken? Ik hoop dat ze de brief naast zich neerleggen.”

De carnavalsvereniging van Boekelo maakt zich vrolijk om het besluit. Morgen plaatst de vereniging een slagboom bij de beek die dwars door het dorp loopt, en die tot een jaar of veertig geleden de min of meer natuurlijke scheidslijn vormde tussen het katholieke en het protestantse deel van het dorp. Ernaast komt een biechthokje te staan. „Een ludieke actie”, zegt voormalig prins carnaval Jaap Hilbink. „We willen niet zwaarmoedig doen. Maar het zou wel mooi zijn als de bisschop nog eens over het besluit zou nadenken, omdat hij met zijn besluit meer kwaad dan goed doet.”

In de katholieke kerk van Boekelo zijn wel vaker niet-katholieken te vinden. Laatst nog zijn voor het altaar mensen ingeënt tegen de Mexicaanse griep. Henny Westerveld: „Ik kreeg een leuke reactie van een 82-jarige vrouw, tot in haar knieën hervormd. Die zei: ‘Voor het eerst van mijn leven heb ik een gezegende prik gehad’.” De woordvoerder van het bisdom heeft bedenkingen. „Inenten in een kerk is eigenlijk niet goed.”