Terug naar roots is de trend bij Designprijs

De Rotterdam Designprijs viert zijn tienjarige bestaan. De genomineerden tonen een rijkdom in thema’s als ‘social design’, rurale cultuur en lokale identiteit.

Idealiter vormen de inzendingen voor de Rotterdam Designprijs een afspiegeling, misschien zelfs een portret van de materiële cultuur en de maatschappelijke preoccupaties van het moment. De prijs, 15.000 euro, viert dit jaar zijn tienjarig bestaan met een aflevering die deze ambitie waarmaakt. De tentoonstelling van de tien genomineerden uit 167 inzendingen laat een rijkdom zien aan disciplines, concepten, werkwijzen en natuurlijk ook aan eindproducten.

Een Nederlandse jury koos de nominaties die nu in het Museum Boijmans Van Beuningen te zien zijn. Een internationale jury heeft de winnaar gekozen die zondag na een symposium bekend gemaakt wordt, alsmede de winnaar van de publieksprijs.

Voor het eerst mochten de inzenders verscheidene ontwerpen insturen om hun verhaal completer te maken. Dat is een aanwinst voor de tentoonstelling, net als de gefilmde interviews waarin de ontwerpers over hun drijfveren vertellen.

In hun nominatierapport constateren designcritici Louise Schouwenberg en Hugues Boekraad dat vormgevers nu in een heel andere wereld opereren dan toen de prijs in 1993 werd opgericht. Toen geloofde men in de zegeningen van de markt. De economische crisis en de bezorgdheid over klimaatverandering en duurzaamheid hebben versneld andere thema’s op de designagenda gezet, zoals ‘social design’, rurale cultuur, lokale identiteit en de nieuwe betekenis van tradities.

Een opvallend voorbeeld van ‘social’ design is de demontabele sporthal voor uitgeprocedeerde asielzoekers die Willem van der Sluis van bureau Customr maakte voor de Rijksgebouwendienst. Het zijn twee koepels waarvan de wanden in een abstract patroon zijn geperforeerd; als het daglicht naar binnenvalt lijken de wanden van kant. Juist de schoonheid ervan maakt het ook wrang.

Er zijn dit jaar twee sterke inzendingen vanuit de grafische vormgeving. Een is van het collectief Gorilla, dat tussen 2006 en april van dit jaar in een ‘visuele column’ voorop de Volkskrant reageerde op het nieuws. Scherp, geestig, ondogmatisch en met speels gemak zetten zij onze beeldcultuur van merken en logo’s naar hun hand. Heel anders is het werk van Joost Grootens, opgeleid als architectonisch vormgever aan de Rietveld maar intussen gespecialiseerd in atlassen. Binnenkort verschijnt zijn Atlas van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Grootens weet hoe hij cartografie, typografie, fotografie en kleur moet inzetten om een veel informatie inzichtelijk te rangschikken.

Een duidelijke trend onder de inzendingen van dit jaar zijn de ontwerpers die back to the roots gaan. De inzending Veldwerk van Atelier NL met Maarten Kolk bedekt een wand met rechthoekige kleitabletjes. Ze zijn gebakken van de aarde van alle kavels in de Noordoostpolder; samen vormen ze als het ware een visuele bodemkaart ervan. De ontwerpers hebben een jaar lang vanuit een boerderij de bodem en de begroeiing van de polder bestudeerd. Uit die klei maakte Atelier NL een ‘lokaal servies’ voor de bevlogen keramiekproducent Koninklijk Tichelaar Makkum, dat óók naar de Designprijs meedingt. Zo kunnen de aardappels uit de polder worden opgediend in een schaal van de klei waarin ze zijn gegroeid.

Ook ontwerper Christien Meindertsma houdt zich bezig met de herkomst van producten. In haar succesvolle boek Pig 05049 liet ze al op droge, effectieve wijze zien wat er allemaal van één varken wordt gemaakt, variërend van kogels tot broodverbeteraar, bier en lucifers, shampoo en sigaretten. Daarna heeft ze een project met het bijna verdwenen gewas vlas gedaan en nu toont ze poefs van wol gemaakt van een schaapskudde op Lava Lake Ranchin het Amerikaanse Idaho. In ditzelfde project maakte ze eerder een ‘éénschaapstapijt’ en een ‘éénschaapstrui’.

De Designprijs is zich sinds de vorige aflevering twee jaar geleden meer gaan richten op de creatieve visie van de ontwerper en minder op het product. De pendule zwaait weer terug naar het conceptuele waar Dutch design bekend mee is geworden. Voorlopig kunnen de producten de ideeën bijhouden.

Rotterdam Designprijs: tentoonstelling tot 10 jan. Bekendmaking winnaar 29/11, symposium om 14u. Inl. en publieksprijs op www.designprijs.nl.