In Barneveld maakt Hij uit of je ziek wordt

Nederland vaccineert zich massaal tegen Mexicaanse griep, maar in Barneveld is de animo minder. „Een christen vraagt eerst God om hulp en raad.”

Dominee C. Hogchem van de Gereformeerde Gemeente stipte vorige week zondag in zijn preek de vaccinaties tegen de Mexicaanse griep nog even aan. Want in het streng christelijke Barneveld konden ouders gisteren hun kleine kinderen laten inenten in de Veluwehal.

Niet dat de woorden van de dominee nodig waren. „Het ligt bij ons vrij helder”, zegt Hogchem. Dus: niet vaccineren.

De meeste gereformeerde kerkgangers in de bible belt, een strook die loopt van het Zeeuwse Tholen, door Barneveld, naar Urk en Staphorst, zijn tegen vaccinaties. In deze dorpen is het percentage kinderen dat is gevaccineerd tegen ziekten als difterie, polio en de bof lager dan elders. In Nederland is 95 procent ingeënt, in Barneveld 75.

De verkeersregelaars hebben genoeg tijd voor de lunch. GGD-medewerker Timo Huijboom, die de operatie in de Veluwehal coördineert, geeft om 1 uur ’s middags de tussenstand: achthonderd vaccinaties. „Dat is 46 procent, nóg lager dan ik had verwacht.”

Hogchem wist dat hij op zijn gelovigen kon rekenen. In zijn preek over de Mexicaanse griep verwees hij naar Daniël 5 uit het Oude Testament: De God die beschikt over uw levensadem en die al uw doen en laten bepaalt, hebt u niet verheerlijkt.

Mensen moeten niet lichtvaardig hun lot in eigen hand nemen, vindt Hogchem. „Daar moeten we geen vrijmoedigheid toelaten. In hun angst zochten de Babyloniërs hulp bij geleerden, maar een christen vraagt eerst God om hulp en raad. Hij regeert en leidt ons leven. Ik vertrouw zonder medicijnen op God.”

De kerkleden zijn Hogchem trouw. Hun aantal neemt toe. Vorig jaar werd daarom aan de rand van het dorp een tweede kerk gebouwd, die met 2.400 zitplaatsen de grootste van Nederland is.

In Barneveld zijn veel kippen. In steen of kunststof. In de tuin, op de vensterbank, op het dak bij restaurant Kukeleku. Iets voorbij een manshoge kip bij elektronicawinkel Elroba in de Jan van Schaffelaarstraat staat moeder J. Blijleven met Werner (1 jaar) en Joanne (2) in haar fietsstoeltjes. Ze is van de Gereformeerde Gemeente van dominee Hogchem. Ze laat Werner en Joanne dus niet inenten. „De voorzienigheid van God bepaalt hoe het leven eruitziet”, zegt ze. „Je moet niet proberen dat in eigen hand te krijgen. God bepaalt wat goed is voor een mens. Hij, en niet jij, maakt uit of je ziek wordt.”

Ze refereert aan een recent artikel in De Saambinder, het kerkelijke weekblad voor Gereformeerde Gemeenten, waarin dominee Schreuder zich afvraagt: „Welk kind is het beste af? Dat van de moeder die alles heeft geregeld, of het kind dat iedere dag door de moeder bij de Heere wordt gebracht?”

Niet-vaccineren heeft risico’s. In 1971 werd Nederland opgeschrikt door een polio-epidemie in Staphorst, waarbij vijf doden vielen en tientallen kinderen ziek werden. In 1978 (één dode) en 1992 brak in andere dorpen in de bible belt polio uit. In 1998 en vorig jaar werden honderden mensen getroffen door de bof, die kan leiden tot hersenvliesontsteking. Paul Mertens, arts bij Erasmus MC in Rotterdam, zei vorig jaar bij de publicatie van zijn proefschrift over polio dat, gezien de geringe vaccinatiegraad bij streng gereformeerden, hij bij een volgende polio-uitbraak rekening houdt met tientallen doden.

Een lint met kleurige vlaggetjes en breedbeeld-tv’s leidt naar de ingang van de sportzaal van de Veluwehal. Een meisje probeert over de rode, gele, witte en blauwe strepen op de vloer te springen. Soms huilt een kind na een prik. Dat is meestal snel weer over, want ze krijgen van het prikteam allemaal een witte, gele of zwarte pluchen kip.

Floris (bijna 2) is net gevaccineerd. Zijn vader is gereformeerd – misschien wil hij daarom niet met zijn naam in de krant. „Ik kan me niet voorstellen dat je het níét laat doen. Het gaat om je kind. Op dit punt speelt religie voor mij niet zo’n rol. Ik vind het gewoon niet slim als je vaccinatie weigert.”

Gerrit Bredeweg is de dominee van de tweede kerk van de Gereformeerde Gemeente. Hij wil weinig zeggen over al dan niet vaccineren bij zijn achterban: „Want het ligt teer en gevoelig.” Hij vindt discussie daarover niet erg zinvol. Immers: „Je maakt je druk om dit leven, terwijl we ons beter druk kunnen maken om de eeuwigheid.” Hij citeert uit de Heidelbergse catechismus, de geloofsbelijdenis van hervormden en gereformeerden: „Is er wel enig middel om die welverdiende straf te ontgaan en wederom tot genade te komen?”

Achtergronden over de griep op nrc.nl/griep