Dit is bepaald géén kattebrein

Nee, IBM heeft geen kattenhersenen gebouwd. Maar wel een simulatie gemaakt – met één procent van de denkkracht van een kat.

Honderden websites melden dat IBM het brein van een kat in de computer heeft nagebootst. Deze berichten zijn overdreven. IBM heeft een simulatie uitgevoerd van een hersenschors met ongeveer evenveel cellen als in de hersenschors van een kat. Verder is er niets kattigs aan. Geen neiging muizen te vangen of aan behang te krabben.

Dat neemt niet weg dat IBM, samen met verschillende Amerikaanse universiteiten, lekker opschiet met zijn hersensimulaties. In 2006 was het nog niet de helft van het formaat muis, in 2007 was de vergelijking met de rat op zijn plaats, en nu dan de kat. In cijfers: in 2006 ging het nog om 4.000 processors, die 8 miljoen neuronen simuleerden met 50 miljard verbindingen (synapsen). Nu zijn het 150.000 processors, 1 miljard neuronen en 2.000 miljard verbindingen. De processen in de simulatie verliepen honderd keer zo langzaam als in de kop van een echte kat, dus in plaats van de ‘denkkracht van een kat’ (Discovery) hebben we hier een procent daarvan. Wel was de simulatie gedetailleerd: neuronen konden in verschillende frequenties hun signalen afvuren, signalen uit verschillende richtingen bij elkaar optellen, de weging daarvan aanpassen en dergelijke. Behalve hersenschors werd ook een deel van de thalamus (de hersenkern) gesimuleerd.

Het mooie van zo’n simulatie is dat je bij wijze van spreken ieder neuron apart in de gaten kunt houden. Je hoeft het niet te doen met vage golven aan de buitenkant van het hoofd. Zo konden de IBM-ers het gedrag van hun ‘brein’ volgen en bijvoorbeeld vaststellen dat het spontaan heen en weer ging tussen actieve en minder actieve perioden, die wat weghadden van de perioden van activiteit en rust (om niet te zeggen ‘slaap’) bij zoogdieren.

En zo werden ook op digitaal gesimuleerde wijze beelden aangeboden, zoals het onvermijdelijke IBM-logo, dat daarna keurig netjes terug te vinden was in de activiteit van verschillende lagen van de nagebootste hersenschors. IBM’s projectmanager Dharmendra Modha waarschuwt meteen: „De simulator laat zien hoe informatie zich verspreidt. Het is niet zo dat hij het IBM-logo leert.”

Het doel is te komen tot computers die sterker zijn in het maken van schattingen, het herkennen van patronen en het snel interpreteren en analyseren van informatie. Dingen waar mensen juist goed in zijn en computers zwak. De vraag is of je daarmee niet menselijke zwakheden introduceert, zoals emoties, vergeetachtigheid en de noodzaak te worden opgeleid. Het zal wel even duren voordat deze vraag wordt beantwoord. Zoals het tijdschrift Wired het formuleert: als je een complex systeem nabootst met een complex model, heb je niet één systeem dat je niet begrijpt, maar twee.

Herbert Blankesteijn