Als de dollar is gevallen, rest alleen nog goud

Titel: Overleef de kredietcrisis Auteur: Willem Middelkoop Uitgever: Nieuw Amsterdam 2009, 205 pag. 17,50 euro.

„Dit systeem zal hoogstwaarschijnlijk volstrekt uit de hand gaan lopen”, schrijf Willem Middelkoop, de Kassandra van de Nederlandse financiële wereld, in de laatste alinea van Overleef de kredietcrisis.

Hoogstwaarschijnlijk? In de voorafgaande 196 pagina’s heeft Middelkoop het totale feilen van het Angelsaksische kapitalisme, uitmondend in de grote crash van 2008, met verve uiteengezet.

Het boek is een vervolg op Als de dollar valt uit 2007 waarin Middelkoop vrij nauwkeurig de komende financiële crisis voorspelde. Dat gaf Middelkoop, voormalig beurscommentator bij RTL Z en tegenwoordig onder meer actief als ondernemer in goudbeleggingen, mediafaam als aankondiger van de schokgolven die vervolgens over Nederland en de westerse wereld heen spoelden.

Zijn vervolgboek maakt gebruik van dezelfde „beproefde en succesvolle methode” van vraag en antwoord. In korte, heldere stukjes geeft Middelkoop inzicht in de stand van het wereldwijde financiële stelsel na de crash.

Deze aanpak doet denken aan die van de Uruguayaanse schrijver en journalist Eduardo Galeano. Waar Galeano een radicaal-linkse aanklacht deed tegen de (neo-)kolonialistische uitbuiting van Latijns-Amerika, daar klaagt Middelkoop het westerse financiële stelsel aan. Dat heeft de bevolking van haar spaargeld beroofd, de politieke macht naar zich toe getrokken en zich schaamteloos verrijkt.

Regelmatig vraagt Middelkoop zich af waarom economen, analisten, media, politici, toezichthouders, bankiers en centrale bankiers de misstanden in het stelsel niet hebben opgemerkt, het publiek niet tijdig hebben gewaarschuwd en er niets aan gedaan hebben om een crash te voorkomen.

Hij wijst daarbij op een aantal gezaghebbende lieden die wel hebben gewaarschuwd, maar aan hun onderbouwde voorspellingen werd geen waarde gehecht.

Middelkoop is geen vriend van de krijtstrepen pakkendragers die banken en centrale banken bevolken. Hij noemt bankiers „de alchemisten van onze tijd”, in staat met papieren geldschepping schijnrijkdom te bieden. Totdat het stelsel onder de papieren schuldenberg bezwijkt.

De huidige crisis past volgens hem in een patroon van ‘leugens, bedrog en andere fraudes’. Daarmee hebben de banken een ‘geoliede winstmachine’ op gang gebracht, gesteund door de ‘draaideur’ tussen de banken van Wall Street en de corridors van de politieke macht in Washington. Ook voor wie niet in samenzweringstheorieën gelooft, is er weinig reden om voor de oplossing van de crisis te vertrouwen op goeddeels dezelfde mensen die de crisis veroorzaakt hebben.

Middelkoop waarschuwt voor de alarmerende stijging van de overheidstekorten en oplopende staatsschulden. Hij geeft niets voor de stabiliteit van de dollar en voorspelt een eindspel waarin het ondenkbare werkelijkheid wordt. Wat hij zich bij dat laatste precies voorstelt blijft onduidelijk, de voorbeelden die hij noemt – Argentinië 2001 en Rusland 1998 – zijn gevallen apart. Het financiële en monetaire crisismanagement van westerse overheden in 2008/2009 heeft vooralsnog juist voorkomen dat de crash is geëindigd in een vrije val.

Over de opleving die zich sinds de zomer voorzichtig lijkt voor te doen schrijft hij: „Zelfs een dode kat die van het dak wordt gegooid, springt nog een stukje omhoog als hij de grond heeft geraakt.”

Dat is het probleem met de kritische analyse van Middelkoop: hij onderschat het regeneratieve vermogen van het kapitalisme. Hij is ervan overtuigd dat het ‘oude’ systeem dood is en dat er ‘een nieuw tijdperk’ gaat aanbreken. Hoe dat eruit ziet, werkt hij niet uit.

In het licht van die radicale visie zijn de aanbevelingen die Middelkoop doet om de crisis te overleven ronduit bescheiden te noemen: een oproep om een abonnement te nemen op zijn elektronische nieuwsflash en om te beleggen in grondstoffen en- goudfondsen. Deze zelfpromotie heeft Gouden Willem niet nodig. Zonder die tips stemt zijn boek al voldoende tot nadenken.