Vaccineren

‘Wij zien ’t Vee verteeren door de slaande hand des Heeren.’ Zo verklaarde een predikant uit Steenwijk de grote runderpestepidemie van 1715. De dieperliggende oorzaak van de ramp was duidelijk: de decadentie waarin de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden zich wentelde. De predikant riep het volk op om vromer en zuiniger te leven, want alleen dan zou God het boerenland niet meer met rampen straffen. Hij had weinig succes; de Nederlandse veestapel zou in de achttiende eeuw nóg tweemaal door runderpestgolven worden overspoeld.

Aan het begin van de derde epidemie, in 1767, vroegen Groningse bestuurders aan de beroemde hoogleraar Petrus Camper of hij niet een geneesmiddel tegen het naderende onheil kon ontwikkelen. Camper vroeg op zijn beurt de medewerking van een boer, Geert Reinders, die hem koeien leverde voor inentingsexperimenten. Ze waren weinig succesvol; meer koeien stierven dan er genazen. Camper hield het dan ook al snel voor gezien. Maar Reinders bleef in zijn vrije tijd onverschrokken doorgaan met het inenten van koeien uit zijn eigen kudde.

In 1774 deed Reinders een belangrijke ontdekking. Kalveren van genezen koeien bleken in hun eerste levensmaanden immuun voor de ziekte en zouden na inenting zelfs voor altijd immuun blijven. Trots stuurde Reinders een brief naar Camper met het goede nieuws. Camper antwoordde zuur; hij leek vooral geïrriteerd dat hij voor Reinders’ ongefrankeerde brief 14 stuivers porto had moeten betalen.

Maar in redevoeringen voor internationale geleerden pronkte Camper wél met de opmerkelijke uitkomsten van Reinders – zonder diens naam te vermelden. Zo kwam de ontdekking de Britse wetenschapper Edward Jenner ter ore. Die vond vervolgens – geïnspireerd door de vee-experimenten in de Republiek – als eerste een vaccin tegen een menselijke ziekte, de pokken, door inenting van een kleine hoeveelheid koepokken (latijn: ‘vaccinia’) bij het achtjarige zoontje van zijn tuinman.

Orthodoxe christenen spraken schande van deze nieuwe, ‘goddeloze’ ontwikkelingen in de medische wetenschap. Een heel klein gedeelte van de Nederlandse bevolking doet dat nog steeds. Deze mensen brengen hun jonge kinderen deze week in ieder geval niet naar de GGD voor een prik. In plaats van de runderpest is voor hen de Mexicaanse Griep de slaande hand des Heeren.

Jaap Cohen