'The Blair Witch Project' na tien jaar geëvenaard

Met een minimaal budget werd ‘Paranormal Activity’ in Amerika een megahit. Het trucje van ‘The Blair Witch Project’ na tien jaar herhaald.

Coen van Zwol

Een griezelfilm die nog geen 11.000 dollar kost en al 106 miljoen dollar opbracht. Qua winstgevendheid kent Paranormal Activity maar één rivaal: The Blair Witch Project, de amateurfilm die tien jaar geleden 140 miljoen dollar opbracht. Waarom maakt Hollywood er niet meer?

De formule lijkt simpel genoeg: film iets griezeligs met bibberende handcamera en matige acteurs en pretendeer dat het echt is gebeurd. In Paranormal Activity denkt Katie dat het spookt in huis. Haar vriend Micah zet zijn camera ’s nachts op een statief in de slaapkamer: uit die opnames is de film samengesteld. Op de titelrol worden de ouders van Katie en Micah bedankt, wier „huidige verblijfplaats onbekend is”.

Met soortgelijke trucs werd in 1999 The Blair Witch Project een sensatie. Toen filmden drie studenten hoe ze in de bossen rond Burkittsville verdwaalden op zoek naar een legendarische heks. Acht maanden later vindt iemand hun roestige blikken met film. Beide films spelen in op oerangsten: Blair Witch voor het bos, Paranormal Activity voor de weerloosheid van de slaap. In Blair Witch draait het om de dreiging net buiten beeld; bij Paranormal Activity toont de camera juist wat de hoofdpersonen missen. In beide films verhoogt het amateurisme van de opnames het gevoel van authenticiteit.

Maar achter het succes zit uitgekiende marketing. The Blair Witch Project geldt als schoolvoorbeeld van viral marketing, een hype die begon met een website vol gefingeerde interviews en politierapporten. Zodra de nieuwsgierigheid was gewekt, volgde een dure marketingcampagne. Paranormal Activity opende een primitieve website en ging in september op tournee langs universiteitsstadjes. Chatrooms en sociale netwerksites zorgden voor tamtam, op de website konden fans vragen of de film in hun stad werd uitgebracht. Binnen vier dagen kwamen een miljoen verzoeken binnen. Zo maakt het publiek reclame voor je.

De filmindustrie weet deze successen nooit te reproduceren met ‘professionele’ horrordocumentaires. Recentelijk legde in Cloverfield een handcamera zogenaamd vast hoe Godzilla tekeer ging in New York, in [Rec] strandde een tv-ploeg in een portiek vol zombies. Maar rond die films was veel minder hype. Hun handicap: ze zijn te goed gemaakt. Knulligheid is een deugd, het moet spontaan ogen.

De pret is daarbij niet dat fans werkelijk geloven dat die films ‘waar gebeurd’ zijn, maar eerder dat ze samen doen alsof ze dat geloven. Amerikaanse recensenten sneerden over overtrokken reacties van het publiek op Paranormal Activity: gekreun, gegil, handen voor de ogen. Terwijl de film niet erg griezelig is. Maar dat was The Blair Witch Project evenmin. Die fans zijn niet zozeer goedgelovig of ontberen gevoel voor smaak, ze hebben een stilzwijgende afspraken gemaakt: de film is echt, en de film is eng.