Schiet 's op met de Twitterdemocratie

Nieuwe media bieden enorme mogelijkheden voor de democratie.

De regering-Obama maakt grote stappen in die richting, nu de Europese leiders nog.

Technologie verandert democratie. Van de verkiezing van Obama tot de demonstraties in Iran die de wereld over gingen dankzij mobiele telefoons en YouTube: de digitale revolutie en de impact ervan op onze democratie begint pas. Europese leiders lijken hiervan echter nog niet doordrongen. De nieuwe media maken grote bestuurlijke transparantie mogelijk, maar tegelijk wordt in het digitale tijdperk ook het gebrek aan democratische inspraak en rekenschap direct zichtbaar.

De kansen van Neelie Kroes op een tweede termijn als eurocommissaris leken al maanden verkeken, want CDA en PvdA zouden ‘aan de beurt zijn’. Kroes, door vriend en vijand gevierd, werd in de achterkamertjes opgeofferd. Als protest werden online campagnes gestart via petities en groepen op sociale netwerken als Twitter, Facebook en Hyves. Het beeld werd snel duidelijk: Den Haag wil een partijpolitieke benoeming, maar Nederland wil Neelie. Afgeschreven door eigen regering maar brede steun onder Nederlanders – daar kan Balkenende nog wat van leren. De wijze waarop Kroes haar tweede termijn heeft moeten verdienen maakt de lacune in democratie, transparantie en rekenschap bij de besluitvorming pijnlijk zichtbaar.

Nog een voorbeeld van hoe internet mensen mobiliseert en politici tot besluiten dwingt. Afgelopen zomer ontstond in Amsterdam onrust toen staand een biertje drinken op het terras werd verboden door de gemeente. Een actiegroep, Ai! Amsterdam, wist in enkele weken 25.000 Amsterdammers te mobiliseren tegen deze betutteling. De protesten verspreidden zich via Twitter en online petities. Na een demonstratieborrel op de Noordermarkt mocht de actiegroep op de thee komen bij burgemeester Cohen. Direct daarna werd afgekondigd dat het staverbod ‘niet langer gehandhaafd’ zou worden. In de gemeenteraad was er al tegen geageerd, maar pas na de massale online en offline mobilisatie van Amsterdammers ging het gemeentebestuur om.

Nieuwe media bieden enorme mogelijkheden om mensen te mobiliseren, maar ook om samenwerking tussen overheid en burgers te vergoten. Zo kunnen mensen hun buurt verbeteren door met digitale foto’s gaten in de weg aan te kaarten, en kunnen wetsvoorstellen voordat zij in stemming komen aan mensen worden voorgelegd. Dit vergroot gedeelde verantwoordelijkheid, transparantie en de legitimiteit van politici.

In de Verenigde Staten neemt de regering-Obama het voortouw in het beschikbaar stellen van overheidsinformatie aan burgers. Het Witte Huis gaat honderdduizenden onverwerkte overheidsgegevens op internet beschikbaar stellen, waarmee mensen dan weer eigen applicaties kunnen bouwen. Eerder werden zo bijvoorbeeld politieke donaties en bestedingen door congresleden aan elkaar gekoppeld, om aan te geven hoe financiële belangen en besluiten samenvallen.

Europese politici en overheden zijn zich nog te weinig bewust van de kansen die er liggen, het offline en top down denken heeft de macht nog stevig in handen. Binnenkort ontvangt Barack Obama, gekozen door zestig miljoen Amerikanen, Herman van Rompuy, gekozen door een gezelschap regeringsleiders aan een besloten dinertafel. Obama weigerde afstand te doen van zijn blackberry (die hem uit veiligheidsoverwegingen zou worden afgenomen) en heeft bijna 7 miljoen aanhangers op Facebook. Rompuy houdt van haiku’s en heeft krap 1.300 Facebookaanhangers.

Van Rompuy is hopelijk de laatste in een rij benoemingen in 1.0 stijl, en Neelie Kroes de eerste commissaris gekozen mede dankzij democratie 2.0. Aan de Europeanen de taak om deze cultuurverandering af te dwingen, en aan de nieuwe generatie politici om de handschoen op te pakken en democratisering van binnenuit te versterken.

In een ‘new media democracy’ kunnen we grote aantallen mensen betrekken bij de richting die Europa op gaat. Door online petities die agendapunten in Brussel worden, door het openbaar maken van bestedingen, en door de interactie met mensen te stimuleren. Alleen dan zijn we een geloofwaardige stem in de wereld, en spreken onze leiders met door burgers verschafte legitimiteit. Alleen dan kan de Europese president een geloofwaardige gesprekspartner zijn van Obama en andere wereldspelers.

Marietje Schaake is lid van het Europees Parlement voor D66 en oprichter van de parlementaire werkgroep ‘Nieuwe Media en Technologie’.

Heeft Europa eenTwitterrevolutie nodig? Discussieer mee op nrcnext.nl