Medvedev trekt streep

President Medvedev van Rusland neemt sinds kort zijn voorganger Poetin, nu premier, bijna elke week de maat.

Maandag ontving Medvedev vertegenwoordigers van ‘niet-commerciële organisaties’ die ijveren voor mensenrechten en beloofde hij hun een speciaal belastingregime. Poetin jaagde via de fiscale politie juist op deze actiegroepen, die hij met „jakhalzen” vergeleek. Zaterdag las Medvedev het congres van de regeringspartij Verenigd Rusland de les over „corruptie en smeergeld”. Onder Poetin was dat staatsziekte nummer één. Twee weken geleden sprak Medvedev in zijn jaarlijkse boodschap tot Staatsdoema en Federatieraad harde woorden over de achterlijke staat van de economie, die alleen kan worden gemoderniseerd als de overheid opener wordt. Poetin deed acht jaar het omgekeerde. En een paar dagen eerder zei Medvedev in een interview met Der Spiegel dat Stalin zich schuldig heeft gemaakt aan „misdaden” die geen rehabilitatie verdienen. Poetin noemde de Sovjetleider een „tiran”, maar wel een die het land van de nazi’s heeft gered.

Ook andere signalen wijzen erop dat Medvedev kennelijk niet meer geafficheerd wil worden met de golf van geweld die Rusland teistert en vorige week zelfs een advocaat in gevangenschap het leven heeft gekost. Zo heeft een agent uit Novorossijsk onlangs een boekje opengedaan over de politie. Hij is ontslagen maar in Moskou een held. De sleutelroman Bijna nul over corruptie op het hoogste niveau – geschreven door souschef Soerkov van de presidentiële administratie – bevestigt bij het grote publieke de indruk dat de openbare orde achter de schermen een façade is.

De serieuste indicatie voor een mogelijke machtsstrijd is de nasleep van de lokale verkiezingen medio oktober. Die werden met de gebruikelijke ‘administratieve middelen’ glorieus gewonnen door Verenigd Rusland. Maar ineens bleek de maat vol. De marginale oppositie liep weg uit de Doema. En Medvedev zelf zei op het congres van zijn partij dat het land van dit soort „politieke gewoontes moet worden verlost en van andere trouwens ook”. Gisteren lekte uit dat hij de Kiesraad opdracht gaat geven nieuwe regelgeving voor te bereiden.

Waarom zoekt Medvedev de aanval? Door de economische crisis, die in Rusland harder toeslaat dan verwacht, kan het systeem de verschillende belangen niet meer afkopen. Zelfs de communisten die zich loyaal gedragen, worden nu bij de staatsruif buitengesloten. Dat leidt tot toenemende politieke spanningen, omdat ook de sociale rust in de gedepolitiseerde samenleving door de recessie onder druk komt te staan.

De bureaucratenpartij Verenigd Rusland wil de winsten voor zichzelf houden. Het Kremlin lijkt te onderkennen dat in deze tijd van schaarste de economische bronnen juist niet volledig moeten worden gemonopoliseerd, maar ook een heel klein beetje gedeeld. Weliswaar presenteren Medvedev en Poetin zich als duo, de president etaleert allengs meer zelfvertrouwen. En dat wijst erop dat zijn entourage een halt wil toeroepen aan de clan achter de premier. Onbekend is waar Poetin staat. De uitkomst is dus ongewis.