Het Nieuwe Rijk

Een persiflage is geslaagd als je bij de eerste aanblik erin gelooft en pas na grondiger bestudering beseft dat je in de maling genomen wordt. Mijn petje dan ook af voor de bedenkers van de folder Nieuw reisdocument aangevraagd?, waarmee veel burgers gisteren aan het ontbijt werden verrast. Menigeen zal zich in zijn beschuitje hagelslag hebben verslikt.

Voor wie de folder niet heeft gekregen: daarin werd de burger op de mogelijkheid gewezen kosteloos zijn burgerservicenummer op zijn linkerarm te laten tatoeëren. Het kon ook op de rechterarm „indien het voor u fysiek onmogelijk is om de tatoeage op uw linkerarm te laten plaatsen’’. Dat was een geloofwaardige toevoeging, zoals het van de bedenkers ook slim was om de tatoeage ‘kosteloos’ te laten verrichten – daar zijn Nederlanders altijd gevoelig voor.

In menige huiskamer zal hierop de volgende dialoog zijn ontstaan.

„Moet je nou ’s kijken.”

„Hmmm…”

„We moeten ons nou ook al laten tatoeëren. Met het burgerservicenummer.”

„Moeten of mogen?”

„Even kijken…nou, voorlopig mógen.”

„Zijn ze helemáál…”

Ik wist pas zeker dat het een persiflage op de officiële folder Nieuw reisdocument nodig? was toen ik het logo aan de voorkant ontdekte: „Het Nieuwe Rijk gaat verder dan u denkt.” Een harde grap, maar een persiflage mag best hard zijn. Dat staatssecretaris Ank Bijleveld van Binnenlandse Zaken nu aangifte doet tegen de verspreiders van de folder, wijst op een bijna griezelig gebrek aan gevoel voor humor. Ze lijken bij het CDA vooral allergisch voor persiflages, Balkenende heeft er ook al zo’n hekel aan.

Heeft Bijleveld wel enig idee wat de gevolgen zijn als justitie op basis van zo’n aangifte tot vervolging zou overgaan? Dan durft niemand in Nederland in het openbaar nog enige grap over de overheid te maken. Onze grappen gaan dan ondergronds, zoals in dictatoriaal geregeerde landen.

Bijleveld zou zich beter kunnen afvragen waarom zo’n persiflage een gevoelige snaar raakt. We beginnen kennelijk zó gewend te raken aan kliklijnen, telefoontaps, winkelcentrumcamera’s, verplichte identiteitskaarten, elektronische patiëntendossiers en andere bedreigingen van onze privacy dat we met álles rekening houden: what’s next? Volgens Bijleveld is de folder vooral smakeloos omdat hij associaties oproept met de Holocaust, toen gevangenen in Auschwitz een identificatienummer kregen ingebrand. Wie persifleert overdrijft, maar het is helemaal niet zo’n gekke gedachte in dit verband te herinneren aan de Tweede Wereldoorlog, toen de bezetter bij zijn jacht op verdachte burgers geholpen werd door een bijna onontkoombare persoonsregistratie, ontworpen door een al te ijverige overheid.

„De baliemedewerkers hebben een apparaat waarmee zij vier vingerafdrukken elektronisch opnemen. Alle opgenomen vingerafdrukken worden opgenomen in de reisdocumentenadministratie.”

„Ten behoeve van de nationale veiligheid worden uw vingerafdrukken tevens opgeslagen in een centrale database, welke toegankelijk is voor politie, justitie en andere opsporingsdiensten.”

Het ene citaat is uit de persiflage, het andere uit het origineel.

Welk is echt?

Dat het antwoord daarop niet zo voor de hand ligt, bewijst de kracht van de persiflage.