De reine noot is terug

Tijdens festival Le Guess Who? worden in workshops snaarinstrumenten gebouwd. De twaalfsnarige ‘Moodswinger’ van Yuri Landman staat model.

Is het een gitaar, een elektrische harp of een buitenissig snaarinstrument dat een nieuwe naam verdient? De Moodswinger, noemt Yuri Landman zijn uitvinding: een twaalfsnarig instrument dat gebruik maakt van harmonische boventonen om geluiden en akkoorden weer te geven.

Landman, bouwer van experimentele elektrische snaarinstrumenten, wil 48 Moodswingers bouwen tijdens het Le Guess Who-festival in Utrecht. In drie workshops zetten deelnemers binnen vier uur zijn zorgvuldig voorbereide bouwpakketten in elkaar. Daarna gaat er muziek gemaakt worden. Landman leverde eerder instrumenten aan internationaal vermaarde bands als Sonic Youth, Blood Red Shoes en The Dodos.

Terwijl Yuri Landman aan zijn Veenendaalse huiskamertafel demonstreert hoe hij een instrument van het type Home Swinger in elkaar zet, legt hij uit hoe hij op zijn vinding is gekomen. „In de experimentele punkmuziek bestaat een techniek die gebruik maakt van schroevendraaiers tussen de snaren om het geluid te manipuleren. Vanuit mijn wens om grensverleggende muzikanten ten dienst te zijn, kwam ik uit bij een instrument dat opmerkelijk veel lijkt op de Chinese guqin van 2000 voor Christus. Net als de guqin gaat de Moodswinger uit van natuurkundige principes, met boventonen die ontstaan op de helft, een derde, een kwart en een vijfde van de snaar die bespeeld wordt.”

Lee Ranaldo van Sonic Youth, die als een van de eersten gebruik maakte van de schroevendraaiertechniek in de avant-garderock, is een enthousiast bespeler van Landmans instrumenten. Ook de groep Health, die zich in de wereld van de noise beweegt, wist Landman onlangs te interesseren voor een variant op zijn vinding. Volgens Landman brengt de Moodswinger een ‘reine klank’ voort die in de Chinese muziek gangbaar is, maar die in de westerse muziek door een ander toonsysteem verloren is gegaan.

„Popmuziek zoals wij die kennen, is eigenlijk vals. De Moodswinger brengt de noten terug op de plekken waar ze horen.”

Uit voorgezaagde en -geboorde planken en latjes, een eierdoos met keurig gesorteerd montagemateriaal, een standaard gitaarelement en stemknoppen bouwt Landman het futuristisch uitziende, liggende instrument. Het opzetten van de snaren is priegelwerk; het solderen van de elektriciteitsdraadjes vergt enige vaardigheid.

Dat doet Landman meestal even voor aan zijn cursisten. Met streepjes en gekleurde stippen geeft hij de plekken aan waar de hele en halve noten zich bevinden, in een patroon dat identiek is aan de plaatsen van de witte en zwarte toetsen op een piano. Zelfs Pythagoras en Bach komen voorbij in zijn verhaal over de theorie achter het instrument. Zo leert de cursist tijdens het bouwen ook weer meer bij over muziektheorie en -geschiedenis.

Als er donderdag, vrijdag en zaterdag in Utrecht binnen twaalf uur daadwerkelijk 48 instrumenten voltooid worden, is dat een nieuw record. Belangrijker nog vindt Landman het om mensen enthousiast te maken voor zijn vindingen. „Ik zoek de schoonheid in avant-gardemuziek op.”

Le Guess Who-festival, 26-30/11, Utrecht, zie www.leguesswho.nl. Yuri Landmans instrumenten zijn te bekijken op www.myspace.com/stringinstruments.