Brussel doet Europese banken in de uitverkoop

De manier waarop eurocommissaris Kroes ingrijpt in de financiële sector verrast veel banken. „Ze wisten niet dat dit de sanctie zou zijn op het krijgen van staatssteun.”

Het Europese bankenlandschap verwordt dankzij de Europese Commissie tot een groot buffet voor financiële instellingen uit de Verenigde Staten en Azië. „Die komen hier kijken en zien allemaal lekkere kleine hapjes”, zegt Marcel van den Broek, consultant bij KPMG. Samen met Age Lindenbergh analyseerde hij de effecten van de staatssteun op Europese banken. De conclusie is wat hen betreft helder. „De steun heeft in het begin geholpen en rust gebracht, maar de Commissie greep daarna wel erg hard in”, zegt Lindenbergh. „Ze gaat te ver, ze breekt banken af in plaats van ze te helpen.”

Het resultaat: een versnipperde en sterk verzwakte Europese bankensector. „Angelsaksische investeerders – vooral private-equityhuizen zoals Lonestar [dat in de race was voor delen van DSB, red.] – melden zich al bij ons om te informeren of er binnenkort wat te koop komt. Het zijn vooral fondsen die gespecialiseerd zijn in het beheren van kredietportefeuilles”, zegt Lindenbergh. De KPMG’ers vragen zich ernstig af of dat wel leidt tot het ook door de Commissie gewenste sterke bankenlandschap. Daarbij zijn Europese banken harder aangepakt dan de Amerikaanse bankensector.

Het is een verrassend geluid in de dagen dat eurocommissaris Kroes voor Mededinging louter lof krijgt toegezwaaid. Want het is haar directoraat-generaal dat de staatssteun aan onder meer ING, KBC, Commerzbank, Lloyds en Royal Bank of Scotland heeft beoordeeld. Haar voorstanders roemen haar aanpak juist omdat die de concurrentie in het Europees bankenlandschap zou herstellen.

„Banken vinden dat ze oneerlijk behandeld worden”, zegt Lindenbergh. „Het is vanzelfsprekend dat als je steun krijgt, daar iets tegenover staat. Maar op het moment dat de banken hun steun kregen, kwam er een nieuwe aandeelhouder [de staat, red.] en was totaal niet duidelijk wat de sanctie daarop zou zijn. Dat heeft maanden op zich laten wachten.” Van den Broek: „De regels komen nu ten dele pas tijdens de wedstrijd tot stand.”

Inmiddels is duidelijk dat Kroes de banken stevig aanpakt. ING, Commerzbank en WestLB moeten bijvoorbeeld 45 procent van hun balans afstoten. Dat is fors, vinden de KPMG’ers. „De bemoeienis van de staat wordt als zeer dwingend ervaren.” Kroes verwijst in haar herstructureringsvoorstellen overigens wel degelijk naar bestaande EU-verdragen, erkent ook KPMG. „Maar de manier waarop een bedrijf uiteindelijk wordt opgesplitst, is onderwerp van onderhandeling. Daar zijn geen regels voor. De enige overeenkomst is dat het fors is en dat het onderdeel waar de problemen zaten vaak wordt afgestoten”, zegt Lindenbergh. Zoals bij ING internetspaarbank ING Direct USA.

Daar komt bij dat met het terugbetalen van de staatssteun, de bemoeienis niet voorbij is. „De gevolgen van de Brusselse hervormingsplannen drukken nog jarenlang op de banken. Een bank als ING kan de staatssteun terugbetalen, maar het opknippen van het bedrijf moet gewoon doorgaan.” Volgens de KPMG’ers zorgt dat ervoor dat het bankenlandschap nog jarenlang verstoord zal blijven. „De Europese Commissie greep juist in om te voorkomen dat de sector door staatssteun niet meer eerlijk zou concurreren. Maar het gevolg is nu dat door die ingrepen een gelijk speelveld nog jaren op zich zal laten wachten”, zegt Lindenbergh. Volgens KPMG legt Brussel te veel nadruk op kleinere banken en kijkt de Commissie te weinig naar de risico’s.

Hoewel de kritiek op Brussel dus aanzwelt, is er nog geen bank geweest die in het geweer is gekomen tegen de harde maatregelen. „Bij ons hebben ze zich nog niet gemeld”, zegt Van den Broek. Daar is een logische verklaring voor. De bank zelf kan niet naar het Europees Hof stappen, dat moet de lidstaat doen waar de bank gevestigd is. En hoewel de banken het oneerlijk vinden wat er met ze gebeurt, is het onwaarschijnlijk dat een regering het nu op gaat nemen voor de bankensector. Daarvoor is de schade die de financiële sector heeft aangericht te groot.

Niet alle banken worden even zwaar geraakt door de herstructureringsmaatregelen van Kroes. Aegon en SNS wachten nog op definitief antwoord, maar hoeven waarschijnlijk niet hard in te grijpen. Zij hoeven slechts aan te tonen dat ze na terugbetaling van de steun levensvatbaar zijn.