'Afrikaanse muziek draag je altijd bij je'

Amerikaanse groepen als Vampire Weekend en The Very Best gebruiken volop Afrikaanse invloeden in hun popliedjes. „Wij maken muziek die ons van nature komt aanwaaien.”

De vraag was onschuldig genoeg. Hoe is een blanke popgroep als Vampire Weekend in hun muziek op Afrikaanse invloeden gestuit? „Wij zijn geen blanke popgroep”, zegt zanger/gitarist Rostam Batmanglij geïrriteerd. „Ik ben een Amerikaan van Iraanse afkomst. Mijn huid is getint. Mijn ouders komen uit Iran. Sta ik daarom te boek als een immigrant die de Amerikaanse muziektraditie plundert? Wij maken muziek die ons van nature komt aanwaaien.”

Het blijft een gevoelig punt: Afrikaanse invloeden in westerse popmuziek. Toen Paul Simon in 1985 naar Zuid-Afrika trok om te werken met onder meer de zanggroep Ladysmith Black Mambazo en drummer Okyerema Asante, voor zijn album Graceland, moest hij zich verdedigen tegen kritiek dat hij de culturele boycot tegen het apartheidsregime zou hebben doorbroken. Bandleider Joseph Shabalala van Ladysmith Black Mambazo was juist blij dat zijn muziek zich had ontworsteld aan de townships.

Paul Simon en Peter Gabriel, voormalig Genesislid en oprichter van het Real World-label en het wereldmuziekfestival Womad, hebben, achteraf bezien, veel voor de verbreiding van Afrikaanse muziek gedaan. Maar internationale popsterren leverden hun inspanningen niet op. Bovendien bereikte Afrikaanse muziek Europa via Lissabon, Parijs en Amsterdam – niet de belangrijkste pleisterplaatsen van de mainstream-popcultuur.

Nieuwe hoop voor Afrikaanse muziek gloort inmiddels in de Verenigde Staten. Jonge Amerikaanse rockgroepen als Yeasayer, Vampire Weekend en The Dodos beschouwen Afrikaanse invloeden als een vanzelfsprekend onderdeel van hun muziek. Zo bestudeerde zanger/gitarist Meric Long van het duo The Dodos uit San Francisco de traditionele drumstijlen van muzikanten uit Ghana, Togo, Benin. Die kennis bracht hij over op drummer Logan Kroeber, die gebruik maakt van een bijzonder drumstel zonder bassdrum.

Ook de groep Yeasayer uit Brooklyn klinkt in zijn zangmelodieën en gitaarpartijen nadrukkelijk Afrikaans. Tegelijk lonkt de band naar Arabische muziek en Amerikaanse psychedelische rock.

Maar op het vorig jaar verschenen debuutalbum van Vampire Weekend, eveneens uit Brooklyn, zijn de Afrikaanse invloeden het sterkst. Gitaren klinken helder en vervlochten, als in de highlifemuziek uit Ghana en Nigeria. Het nummer Cape Cod kwassa kwassa verwijst expliciet naar de muziek uit Malawi.

Zanger en gitarist Ezra Koenig werkte ook mee aan het album Warm Heart Of Africa van de multinationale groep The Very Best. Hun op dance georiënteerde muziek herbergt authentieke stijlen als de kwelamuziek uit Zuid-Afrika en het kwassa kwassa uit Malawi, een variant op de soukous uit buurland Zaïre.

Zanger Esau Mwamwaya, onlangs in Amsterdam voor een optreden met The Very Best, is te bescheiden om de volgende superster uit een derdewereldland te worden. Maar uitstraling heeft hij zeker, met zijn aanstekelijke danspassen en warm sensuele zang. „Traditionele muziek was niet eens zo’n belangrijke factor in mijn leven”, zegt hij over zijn tijd in Malawis hoofdstad Lilongwe. „Reggae is er heel populair, en hiphop en r&b. Pas toen ik me in de geschiedenis van mijn land verdiepte, heb ik de kwassa kwassa ontdekt. Die hoor je in Malawi nauwelijks op de radio, want we zijn niet zo trots op onze muziekhistorie. Pas nu ik in het buitenland woon, vind ik het belangrijk om iets van onze cultuur te verspreiden.”

De kiem voor The Very Best werd gelegd toen danceproducer Etienne Tron een fiets kocht in de tweedehands winkel van Esau Mwamwaya. Die verhuisde in 1999 van Malawi naar Londen, nadat hij in Afrika geruime tijd als drummer bij dansorkestjes had gewerkt. Tron en zijn Zweedse collega Johan Karlberg vormen samen het producersduo Radioclit. Toen ze Mwamwaya in hun studio uitnodigden en hem hoorden zingen, besloten ze een nieuw project met Afrikaanse inslag te starten.

Warm Heart Of Africa bevat een ontwapenende mix van elektronische dansmuziek en traditionele Afrikaanse klanken, met teksten over armoede en de helende werking van muziek en dans. „Van Esau hebben we geleerd dat het maken van muziek geen carrière is”, zegt Etienne Tron. „Het is iets wat je altijd bij je draagt. Afrikaanse mensen gaan veel relaxter om met het idee dat muziek er altijd is, ook als je beschikt over muziekinstrumenten of dure opnamestudio’s.”

Op het nieuwe album van Vampire Weekend, dat begin 2010 uitkomt, klinken naast Afrikaanse muziek ook flarden van reggaeton, Braziliaanse baile funk en Indiaanse Bollywoodmuziek. „Je kunt Afrikaanse muziek voélen, maar je kunt het ook intellectueel benaderen, als concepten die je op een muziekschool leert”, weet drummer Chris Thomson. „Wij stellen alles wat we hebben geleerd in dienst van de muziek. Daar zit muziek uit Iran en Afghanistan bij”, en hij wijst hij op bandlid Batmanglij, „maar ook de eenvoudigste vierkwartsmaat uit de discomuziek. De hele wereld is onze inspiratiebron.”

The Very Best: Warm Heart Of Africa (Moshi Moshi). The Dodos: Time To Die (Wichita), Contra van Vampire Weekend verschijnt in januari 2010 (XL Recordings/V2).

The Dodos en The Very Best spelen aanstaande zaterdag op het Le Guess Who-festival in Tivoli, Utrecht. Inlichtingen: www.leguesswho.com