Verhalen met een menselijke stem

Radiomaker Ira Glass, van This American Life, gaf tijdens het IDFA een lezing.

„Wij willen dat ons programma zo boeiend is, dat je het niet uit wil zetten.”

Het is zaterdagmiddag, de zaal van de Escape Club op het Amsterdamse Rembrandtplein is redelijk donker, en Ira Glass ziet eruit als een dj. Hij staat achter een batterij cd-spelers en mixers waarboven hij zijn handen theatraal beweegt – af en toe maken ze een duikvlucht om op tijd een knop in te drukken. Maar zijn publiek is hier niet om te dansen of naar popmuziek te luisteren. Ze zitten braaf op hun klapstoeltjes terwijl Glass fragmenten laat horen uit het succesvolle Amerikaanse radioprogramma met documentaires dat hij presenteert, This American Life.

Het is een programma met 1,8 miljoen luisteraars in de Verenigde Staten; nog eens een half miljoen mensen, wereldwijd, luisteren naar de wekelijkse gratis podcast, waarin Glass hen altijd even toespreekt. „Hello there, podcast listeners.” Hij heeft een karakteristieke, nasale stem, die zowel hoog is als rustgevend: een zeldzame combinatie. Wie het programma een keer gehoord heeft, weet precies hoe het klinkt als hij die vertrouwde zin uitspreekt die elke uitzending een paar keer terugkomt: „Each week of course we choose a theme, and bring you a variety of different kinds of stories on that theme.”

Dat is inderdaad precies wat This American Life doet: het vertelt verhalen over mensen. De film The Informant! is bijvoorbeeld gebaseerd op een verhaal dat This American Life een paar jaar geleden naar buiten bracht (en die podcast is beter dan de film).

En nu staat Ira Glass dus uit te leggen hoe zijn collega’s en hij werken. Hij geeft zijn lezing over het onderwerp ‘verhalen vertellen zonder beelden’ aan, ironisch genoeg, bezoekers van het Internationaal Documentaire Filmfestival Amsterdam (IDFA). In de hoop, zegt Glass, dat ook makers van documentaire films er iets aan zullen hebben. Hij verklapt meteen het geheim van This American Life: „We zien het programma als entertainment. Over het algemeen worden serieuze journalistiek en grappige verhalen strikt gescheiden. Ik vind dat verkeerd. Daarmee maak je de wereld kleiner en dommer.”

Hij geeft een voorbeeld. Een CNN-nieuwsitem over een marineschip toonde wapperende Amerikaanse vlaggen en liet iemand vertellen over mensen die hun leven wagen voor het vaderland. This American Life liet mensen aan boord van het schip zelf aan het woord, die zeiden dat ze zich best veilig voelden, en die vertelden welke soorten snoep het populairst waren in het winkeltje aan boord.

Niet dat het altijd ‘leuk om te lachen’ moet zijn overigens – Glass laat een fragment horen uit een reportage in New Orleans, vlak na Katrina. De verslaggeefster vertelt dat er door de overstroming grafkisten omhoog komen uit de grond. „Gelukkig zijn ze dicht”, horen we haar zeggen. Ze klinkt zeer geschokt.

„Wij willen ons programma zo boeiend maken dat de luisteraar het niet uit wil zetten”, zegt Glass. En inderdaad blijft de gemiddelde luisteraar 48 van de 60 minuten naar het programma luisteren.

This American Life is evenveel entertainment als journalistiek, legt Glass de dag erna uit in een café – nadat hij bezorgd mijn opnameapparaatje naar de uiterste hoek van de tafel heeft geschoven, dichterbij zichzelf en zover mogelijk weg bij de speaker waaruit de grootste hits van Ramses Shaffey klinken. („Ja, sorry, ik ben me zó bewust van dat geluid.”)

We hebben soms echte onderzoeksjournalistiek, zegt Glass. „Maar we willen ook altijd een verhaal vertellen, met personages en scènes, waarbij je als luisteraar investeert in de hoofdpersoon. Net als bij een film of een roman. En dan niet in de ouderwetse, stijve, formele taal die in de journalistiek nog steeds zo vaak gebruikt wordt. Daarmee verlies je luisteraars en lezers. Ook omdat je daarmee heel erg achterloopt op de taal die mensen op het internet gebruiken. Dat is een van de redenen waarom het opiniërende nieuws nu zo’n succes heeft, terwijl de journalistiek het zo moeilijk heeft: opinie spreekt wél met een menselijke stem.”

En Glass zelf ook. Voortdurend. Zodra hij even de kans krijgt, tijdens het interview, vertelt hij verhalen uit This American Life. Over twee Pakistaanse broers die op Guantánamo Bay belandden omdat ze een grap over Bill Clinton hadden gemaakt én over een Pakistaanse politicus, die dat niet leuk vond, hen als terroristen aangaf en daarvoor nog 10.000 dollar beloning kreeg ook – en de broers maar proberen de Clinton-grap uit te leggen aan hun ondervragers. Over de mensen die in de Verenigde Staten hypotheken hebben verkocht aan mensen terwijl ze wisten dat die ze niet konden betalen. „Weet je”, zegt Glass met zijn prettige, rustige stem, „het is heel fijn om te luisteren naar precies die mensen die per ongeluk de wereldeconomie ten val hebben gebracht.”

Beluister de podcast van This American Life via www.thislife.org