Procedureel succes met waarde

De Senaat heeft ingestemd met het principe om het Amerikaanse zorgstelsel te hervormen, zoals eerder het Huis van Afgevaardigden. Maar over de invulling volgt nog uitvoerig debat.

De Republikeinse senator Arlen Specter liep zaterdagavond stilzwijgend langs de bankjes van zijn oud-partijgenoten. De stemming over de laatste fase van het debat over het zorgstelsel was over een paar minuten, een beslissend moment, en geen van de Republikeinen wenste hem te begroeten. Zelfs het minste knikje was de verliezers te veel.

Specter, een gematigde Republikein die dit voorjaar overstapte naar de Democraten – en Obama’s partij zo aan een ‘supermeerderheid’ in de Senaat hielp – werd aan de andere kant van de vergaderzaal binnengehaald als een van de helden van de dag. De progressieve Patrick Leahy uit Vermont nodigde hem uit voor een fist bump, waarbij twee mensen hun rechtervuist zachtjes op elkaar laten botsen. Barack en Michele Obama introduceerden het overwinningsgebaar in 2008 bij het grote publiek, en voor Democraten is het sindsdien een teken van ultieme triomf. Specters reactie kenmerkte zaterdag dan ook de sfeer onder Democraten: de oud-Republikein ging gretig op het aanbod in.

De uitslag van de stemming stond toen al vast. Eerder op de dag hadden de laatste twee Democratische weifelaars – Mary Landrieu (Louisiana) en Blanche Lincoln (Arkansas) – meegedeeld dat zij het debat over een nieuw zorgstelsel niet zouden blokkeren. De stemming kwam ten slotte uit op 60 om 39, en daarmee boekten Democraten een procedureel succes dat in het debat over het zorgstelsel van grote politieke en symbolische waarde is.

Na zaterdag hebben Democratische meerderheden in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat ingestemd met het principe om het Amerikaanse ziektekostenstelsel te hervormen. Over details volgt nog uitvoerig debat, maar de stemming van zaterdag is volgens kenners een goede indicatie van de uitkomst.

Het doel is de meeste van de 46 miljoen onverzekerden een ziektepolis te bezorgen en het peperdure stelsel goedkoper te maken. Zo’n hervorming wordt al sinds de Tweede Wereldoorlog nagestreefd, en na zaterdag is het waarschijnlijk dat Barack Obama degene wordt die dit bereikt.

De stemming draaide om een procedurele kwestie. In de Senaat, die honderd leden telt, is een ‘supermeerderheid’ van zestig stemmen nodig om tot een debat te komen. Een minderheid van 41 leden kan dit blokkeren. Dat gebeurt met een zogenoemde filibuster, waarbij de 41 leden zoveel spreektijd opeisen dat het debat nooit afgerond kan worden.

Een groep van vijf conservatieve Democraten had eerder gezinspeeld op steun aan de Republikeinse filibuster, vooral omdat zij tegen oprichting van een overheidsbedrijf zijn dat concurrerende ziektepolissen aanbiedt. Het idee achter deze public option is om ziekteverzekeraars, die veel regionale monopolies hebben, te dwingen goedkopere polissen aan te bieden. Tegenstanders vinden dit oneerlijke concurrentie.

De vijf weifelende Democraten stemden zaterdag alleen tegen de filibuster met het argument dat zij elk debat over het zorgstelsel toejuichen. Zij blijven gekant tegen de public option. Daarmee staat vrijwel vast dat de variant sneuvelt die nu in de plannen zit, waarbij staten de mogelijkheid wordt geboden niet aan de public option mee te doen, waardoor de keuze voor een overheidspolis volledig verdwijnt.

Het debat hierover begint volgende week en zal vermoedelijk tot Kerstmis voortduren. Voor de slotstemming krijgen Republikeinen nog één kans op een filibuster, zodat de vijf conservatieve Democraten het lot van de plannen in handen hebben. Alles kan nog veranderen.

Dat Republikeinen eerder dit jaar Arlen Specter lieten gaan, komt ze dus mogelijk duur te staan. Maar wat Democraten kunnen, kunnen Republikeinen ook. Zij hebben hun hoop gevestigd op Joe Lieberman, een ex-Democraat uit Connecticut – de staat waar de meeste verzekeraars hun hoofdkwartier hebben – die sinds 2006 als onafhankelijk senator door het leven gaat. Net als de vijf conservatieve Democraten stemde hij zaterdag alleen tegen de filibuster om het debat mogelijk te maken, niet omdat hij het eens is met de voorliggende plannen.

En de stemming was zaterdag amper afgerond of hij liep op Jon Kyl af, die als minderheidsleider belast is met het aantrekken van zoveel mogelijk Republikeinse stemmen. Lieberman gaf Kyl een goedmoedig tikje op de arm. Lichaamstaal voor: het komt allemaal goed, jongen. Vervolgens vertelde hij in de wandelgangen een lange rij verslaggevers hetzelfde verhaal. De public option, zei hij, komt er nooit. „Anders geef ik alsnog steun aan mijn Republikeinse vrienden.”