Lula omarmt Ahmadinejad

In Brazilië wacht de Iraanse president Ahmadinejad vandaag een warm onthaal van zijn collega Lula. Actiegroepen hebben juist fel geprotesteerd tegen het bezoek.

Boven het tjokvolle strand van Copacabana in Rio de Janeiro trekt een vliegtuigje een spandoek voort met de tekst: In Iran bestaan we niet, maar hier mogen wij stemmen.

Het is een protestactie van organisaties die voor gelijke rechten van homoseksuelen opkomen, met het oog op het bezoek van de Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad aan Brazilië dat vandaag begint. Daarmee verwijzen zij naar een uitspraak van Ahmadinejad dat er in Iran geen homo’s zouden zijn. In Iran is homoseksuele activiteit verboden.

Een breed front van actiegroepen heeft zich de afgelopen weken via demonstraties in verscheidene Braziliaanse steden tegen het bezoek van de Iraanse president uitgesproken. Maar de Braziliaanse regering heeft zich daardoor niet van de wijs laten brengen.

November is voor de regering-Lula vooral een maand geworden van bezoek uit het Midden-Oosten. Eerst was er in de tweede week de Israëlische president Shimon Peres, vorige week kwam de Palestijnse president Mahmoud Abbas en deze week is Ahmadinejad te gast.

De laatste, controversieel in Europa en de VS, krijgt van de Braziliaanse regering een warm onthaal. Toen Ahmadinejad in juni werd herkozen, was Lula een van de eerste staatshoofden die hem feliciteerde, ondanks de massale protesten in Iran zelf tegen fraude bij de verkiezingen.

Deze benadering past in het internationale beleid van president Lula tijdens zijn inmiddels zevenjarige bewind. Venezuela’s Hugo Chávez, ex-president George W. Bush van de VS en Ahmadinejad, ze kunnen allemaal rekenen op een omhelzing door de Braziliaanse president.

In Brazilië, net als in de rest van Latijns-Amerika, leidt de doorlopende discussie over Irans nucleaire ambities niet tot opwinding. Sterker nog: Lula heeft tijdens een recente VN-bijeenkomst Irans recht op een eigen nucleair programma nog verdedigd. Het toont eveneens dat opkomende grootmacht Brazilië zich weinig aantrekt van de VS en Europa als het gaat om het kiezen van bondgenoten.

„Brazilië zoekt geen confrontatie met de VS of Europa. Het land heeft zijn eigen redenen om met Iran de banden aan te trekken”, zegt Maria Regina de Lima, politicoloog gespecialiseerd in internationale relaties. Ahmadinejad gaat eind dit jaar overigens ook nog op bezoek in Venezuela, bij bondgenoot en collega Hugo Chávez.

Brazilië wil volgens De Lima meespelen in de internationale politiek en doet dat op zijn eigen manier. De Lima zegt: „Iedereen doet toch ook zaken of heeft banden met China, waar de overheid het ook niet zo nauw neemt met mensenrechten? Dus waarom dan wel zo ingewikkeld doen over Iran?”

Een van de redenen voor Brazilië om Ahmadinejad te verwelkomen heeft te maken met de handel. Toekomstige oliereus Brazilië sluit graag deals met olie- en gasproducent Iran.

Maar het bezoek laat vooral Braziliës ambities in de politieke arena zien. Het is niet toevallig dat deze maand twee andere belangrijke leiders uit het Midden-Oosten eveneens een bezoek aan Brazilië hebben gebracht. Mogelijk ziet Brasília voor zichzelf een rol weggelegd in het al geruime tijd vastzittende vredesproces in het Midden-Oosten. Anders dan de meeste Europese landen heeft Brazilië een wat meer afstandelijke verhouding met Israël.

De Amerikaanse president Obama zou bovendien Lula hebben verzocht zijn invloed aan te wenden om Iran tot medewerking te bewegen inzake de nucleaire controverse. De Europese Unie en de VS vermoeden dat Iran kernwapens wil ontwikkelen. „Brazilië zou een bemiddelende rol kunnen spelen in deze kwestie”, zegt politicoloog De Lima.

Zelf gaf president Lula deze maand al aan wat zijn intenties zijn, toen journalisten kritische vragen stelden over het bezoek van Ahmadinejad. „Je kunt niet de noodzakelijke vrede opbouwen als je niet praat met alle politieke en religieuze machten”, zo zei Lula tijdens een persbijeenkomst naar aanleiding van de komst van Shimon Peres, de eerste president van Israël sinds 40 jaar die Brazilië bezocht.

De pragmatische aanpak van Lula valt in eigen land niet overal goed. Joodse en andere organisaties, verenigd in het Front voor vrijheid in Iran, maken zich zorgen over de toenadering tot Iran. Een goede band met Brazilië zou de Iraanse regering juist meer internationale erkenning geven.

Dat vreest Lia Bergmann, woordvoerder van de joodse mensenrechtenorganisatie B’nai B’rith in São Paulo. Zij zegt: „Brazilië kan toch niet de ogen sluiten voor de mensenrechtensituatie in Iran. Voor andere geloven of homoseksualiteit is er geen plaats.” In de Iraanse grondwet zijn overigens de rechten van joden, christenen en zoroastriërs vastgelegd.

Bergmann benadrukt dat het protest in Brazilië geen joodse aangelegenheid is. Het verzet tegen het bezoek van president Ahmadinejad wordt eveneens gesteund door bijvoorbeeld de baha’i, evangelische kerken en katholieken.

Bergmann vindt het vreemd dat president Lula een man ontvangt „die de holocaust in twijfel trekt en vernietiging van de staat Israël voorstaat”. Zij zegt: „,Misschien dat er gedacht wordt dat de Iraanse president enigszins beïnvloed kan worden, maar dat betwijfel ik.”

Fotoserie van protest tegen komst Ahmadinejad: nrc.nl/foto