Lula knuffelt ook leider Iran

In Brazilië wacht de Iraanse president Ahmadinejad vandaag een warm onthaal van zijn collega Lula.

Actiegroepen zijn woedend.

Ineens was daar het geluid van het propellervliegtuigje boven het tjokvolle strand van Copacabana in Rio de Janeiro. Het trok een spandoek voort met de tekst: ‘In Iran bestaan we niet, maar hier mogen wij stemmen’.

Het was een protestactie van organisaties die voor gelijke rechten van homo’s opkomen, met het oog op het bezoek van de Iraanse president Ahmadinejad aan Brazilië dat vandaag begint. Daarmee verwezen zij naar de uitspraak van Ahmadinejad dat er in Iran geen homo’s zouden zijn. In Iran is homoseksualiteit verboden.

Een breed front van actiegroepen sprak zich de afgelopen weken via demonstraties in verschillende Braziliaanse steden uit tegen de komst van de Iraanse president. Maar de Braziliaanse regering zal zich daardoor niet van de wijs laten brengen.

Ahmadinejad, controversieel in Europa en de VS, krijgt van de Braziliaanse regering een warm onthaal. Toen Ahmadinejad in juni werd herkozen, was Lula een van de eerste staatshoofden die hem feliciteerde, ondanks de protesten in Iran tegen fraude tijdens de verkiezingen.

Deze benadering past in het internationale beleid van president Lula tijdens zijn inmiddels zeven jaar durende bewind. Van Venezuela’s Hugo Chávez, voormalig Amerikaanse president George W. Bush tot dus Ahmadinejad, ze kunnen allemaal rekenen op een omhelzing van de Braziliaanse president. Je moet je vooral niet met andermans zaken bemoeien; zo zou de lijfspreuk van de Braziliaanse diplomatie kunnen luiden.

November is voor de regering Lula een maand geworden van bezoek uit het Midden-Oosten. Eerst was er in de tweede week de Israëlische president Shimon Peres, vorige week schoof de Palestijnse president Mahmoud Abbas aan tafel bij Lula en deze week is Ahmadinejad te gast. De laatste gaat eind dit jaar ook nog op bezoek in Venezuela, bij bondgenoot en collega Hugo Chávez.

In Brazilië, en in de rest van Latijns Amerika, leidt de doorlopende discussie over Irans nucleaire ambities eigenlijk niet tot enige opwinding. Sterker: Lula heeft tijdens een recente bijeenkomst van de Verenigde Naties Irans recht op een eigen nucleair programma verdedigd. Het toont eveneens dat opkomende grootmacht Brazilië zich weinig aantrekt van de Verenigde Staten en Europa als het gaat om het kiezen van bondgenoten.

„Iedereen doet toch ook zaken of heeft banden met China, waar de overheid het ook niet zo nauw neemt met mensenrechten? Dus waarom dan wel zo ingewikkeld doen over Iran?”, zegt Maria Regina de Lima, een politicoloog, gespecialiseerd in internationale relaties.

Brazilië wil volgens De Lima een speler zijn in de internationale politiek en doet dat op zijn eigen manier. De Lima zegt: „Brazilië zoekt geen confrontatie met de VS of Europa. Het land heeft zijn eigen redenen om met Iran de banden aan te trekken”.

Een van de redenen voor Brazilië om Ahmadinejad te verwelkomen heeft gewoon te maken met zaken doen, met handel. Toekomstige oliereus Brazilië sluit graag enkele deals met olie- en gasproducent Iran.

Maar het bezoek laat vooral de ambitie van Brazilië in de politieke arena zien. Het is niet toevallig dat deze maand twee andere belangrijke leiders uit het Midden-Oosten het land eveneens hebben bezocht. Mogelijk ziet de regering in Brasília voor zichzelf een rol weggelegd in de toekomst in het vredesproces in het Midden-Oosten. Anders dan de meeste Europese landen heeft Brazilië een wat afstandelijkere verhouding met Israël. Wellicht is dat een voordeel.

„Brazilië zou een bemiddelende rol kunnen spelen in deze kwestie”, zegt politicoloog De Lima.

Zelf gaf president Lula deze maand al aan wat zijn intenties zijn, toen journalisten kritische vragen stelden over het komende bezoek van Ahmadinejad. „Je kunt niet de noodzakelijke vrede construeren als je niet praat met alle politieke en religieuze machten”, zei Lula tijdens een persbijeenkomst naar aanleiding van de komst van Peres, de eerste president van Israël die sinds veertig jaar Brazilië weer bezocht.

De Amerikaanse president Obama zou bovendien Lula hebben verzocht zijn invloed aan te wenden om Ahmadinejad aan de onderhandelingstafel te krijgen inzake het nucleaire programma. De Europese Unie en de VS vermoeden dat Iran nucleaire wapens wil ontwikkelen.

Hoe dan ook: de pragmatische aanpak van Lula valt in eigen land niet overal goed. Joodse en andere organisaties, verenigd in het ‘Front voor vrijheid in Iran’, maken zich zorgen over de toenadering tot Iran. Een goede band met Brazilië zou de Iraanse regering te veel internationale erkenning geven, vinden zij.

„Je kunt als leider van Brazilië toch niet je ogen sluiten voor de mensenrechtensituatie in Iran. Voor andere geloven of homoseksualiteit is er geen plaats”, zegt Lia Bergmann, woordvoerder van de Joodse mensenrechtenorganisatie B’nai B’rith in São Paulo.

Bergmann benadrukt dat het protest in Brazilië geen joodse aangelegenheid is. Het verzet tegen Ahmadinejad wordt eveneens gesteund door bijvoorbeeld de baha’i, evangelische kerken en katholieken in Brazilië.

Evenwel vindt Bergmann het vreemd dat haar president een man ontvangt „die de Holocaust in twijfel trekt en vernietiging van de staat Israël voorstaat”. Zij zegt: „Misschien dat er gedacht wordt dat de Iraanse president enigszins beïnvloed kan worden, maar dat betwijfelen wij.”