Beduidende premier

Hij was geen kandidaat, hij is niet gevraagd, dus waarom zou de 53-jarige Jan Peter Balkenende teleurgesteld zijn nu hij niet de ‘president’ van de Europese Unie wordt? De Nederlandse premier wilde vrijdag van geen nederlaag weten: opluchting over het snelle en unaniem genomen besluit overheerste bij hem en de nieuwe voorzitter van de Europese Raad, zuiderbuurman Van Rompuy, kan op zijn volle steun rekenen, zo liet hij direct weten.

Niets aan de hand dus, en gelet op de informele profilering van de gewenste Europese voorzitter – grijs, inschikkelijk, de leiders van de grote landen niet voor de voeten lopend – kan een optimistische verklaring voor de niet-verkiezing van Balkenende ook luiden: in Europa is hij kennelijk te beduidend.

Anderzijds zijn er net te veel aanwijzingen dat Nederlandse diplomaten wel de nodige (vergeefse) inspanningen hebben verricht om hun premier toch op de hoogste post van Europa te krijgen. Is er niet door Balkenende gelobbyd, er is wel vóór Balkenende gelobbyd. De premier heeft de benoeming ook nooit helemaal uitgesloten en voor zover hij op dit punt de afgelopen maanden niet altijd de waarheid heeft gesproken, geldt dat ook een christen-democraat een leugentje om bestwil mag worden vergeven. Hij mag zich nu verder inspannen voor een Nederlandse eurocommissaris van formaat. Het blijft een goed idee om de huidige Commissaris, Kroes, op haar post te laten.

Minister-president Balkenende heeft daarnaast binnenlands genoeg te doen. Of het gerechtvaardigd was of niet, de indruk beklijft dat hij er in eigen land soms niet helemaal met zijn hoofd bij was. Zelf gaf hij toe dat hij tijdens de Algemene Beschouwingen in september uit vorm was, zijn aanvankelijke weigering om naar het AOW-debat in de Tweede Kamer te komen was tactisch onverstandig en in andere debatten miste de premier soms overtuigingskracht.

Hij heeft steeds beweerd dat zijn inhoudelijke agenda tot en met het jaar 2015 reikt, wat kan betekenen dat de CDA-leider nog wel een termijn premier wil worden. En inderdaad: er zijn genoeg problemen die nog jaren werk geven. De financiële crisis vergt bezuinigingen op de overheidsuitgaven die zonder weerga zijn. Als de ambtelijke werkgroepen komend voorjaar hun inventarisaties hebben afgerond, ontkomt het kabinet-Balkenende IV niet langer aan majeure politieke besluiten daarover, die niet van minder gewicht zullen zijn dan de verhoging van de AOW-leeftijd. Als ‘Kopenhagen’ straks stevige, wereldwijd geldende afspraken oplevert over het klimaatbeleid, wacht Nederland ook op dit gebied nog een reeks ingrijpende maatregelen.

Die moeten worden genomen, of voorbereid, door een kabinet dat op het ogenblik op weinig draagvlak in de samenleving kan rekenen, terwijl er verkiezingen (in 2010 en 2011) op komst zijn, met bijbehorende profileringsdrang binnen en buiten de coalitie. Dat is een slecht klimaat voor het nemen van impopulaire, maar noodzakelijke beslissingen. Nederland kan dus wel een beduidende premier gebruiken.