Premier is nog niet van villa af

Premier Balkenende kan nog een heleboel lastige vragen verwachten over de villa van de kroonprins. Zeker tot 2010.

Premier Balkenende was nog maar net terug uit Brussel of hij moest opnieuw uitleg geven over een gevoelige kwestie. Na maandenlange negatieve publiciteit hebben kroonprins Willem-Alexander en prinses Máxima besloten hun vakantiehuis in aanbouw op het Mozambikaanse schiereiland Machangulo van de hand te doen.

Uit de toelichting die Balkenende gisteren op zijn wekelijkse persconferentie gaf, bleek dat er nog steeds veel vragen leven en dat er gevoeligheden blijven.

De relaties tussen Koninklijk Huis en de politiek zijn, vanwege de ministeriële verantwoordelijkheid voor het handelen van leden van het Koninklijk Huis, in de beste tijden al precair. De privé-investering van het koninklijk paar in een projectontwikkeling in een ver land met, zoals kroonprins Willem-Alexander gisteren in een brief aan de premier schreef, „eigen tradities” waar „tijd een andere dimensie heeft”, bleek niet tegen die gevoeligheden bestand te zijn. Gevolg: een stroom publicaties en Kamerdebatten over vermeende corruptie, de investeringvehikels of de zakenpartners van de prins.

Het was dan ook vooral opluchting die doorklonk in de reacties van de politiek. De coalitiepartijen en de VVD hopen dat er een punt achter de zaak kan worden gezet. Maar de zaak is nog niet ten einde. Totdat het huis daadwerkelijk verkocht is, kunnen er ook de komende maanden problemen ontstaan die vallen onder de ministeriële verantwoordelijkheid. De prins zit al ruim 2,5 jaar in het vastgoedproject en zal er, ook na zijn aankondiging, voorlopig nog zakelijk bij betrokken blijven. Naast de villa in aanbouw heeft de prins nog drie bouwrechten in bezit. En hij zal het huis pas „na voltooiing” verkopen, zo schreef hij aan de premier – dus op zijn vroegst mei 2010. Tot die tijd zal de premier blijven worstelen met zijn ministeriële verantwoordelijkheid.

Maar er zijn meer vragen, zoals het moment van bekendmaking. Balkenende stuurde donderdag nog een uitvoerige brief aan de Kamer met informatie over het vakantiehuisproject, en de conclusie dat het allemaal wel goed zat. In die brief stond geen woord over het voornemen van de prins, terwijl dat voornemen donderdag wél al bij de premier bekend was, zo zei hij zelf.

Hoe zich dat verhoudt met de actieve informatieplicht van de regering jegens de Kamer, bleef onduidelijk. Daarnaar gevraagd zei de premier dat hij geen aanleiding had gezien om de beslissing in de brief aan het parlement te melden. „Het is hun beslissing, een privébeslissing. Als ik over alles wat ik hoor de Kamer zou moeten informeren, dan heb ik een dagtaak.”

Vervolg Villa: pagina 3

‘Dit roept toch vragen op. Doet hij dit vaker?’

Koningshuis Onthullingen, kritiek en ‘beeldvorming’ frustreerden het kroonprinselijke vastgoedproject in Afrika

De brief was bedoeld als antwoord op vragen van Kamerleden, en hij had besloten zich te beperken tot het beantwoorden van die vragen. „Heel raar”, aldus D66-leider Alexander Pechtold: „Dit komt op mij niet geloofwaardig over”. Hij vraag zich af of de communicatie tussen het Koninklijk Huis en de minister-president wel goed verloopt: „Dit had met gelijke post aan de Kamer gemeld moeten worden.” Ook andere oppositiepartijen noemen het „,merkwaardig” (Van Raak) en „vreemd” (Ineke van Gent, GroenLinks). PVV’er Hero Brinkman zegt de uitleg van Balkenende gewoon niet te geloven. „Ik vraag me af of er enige conversatie en communicatie tussen de prins en de minister-president is geweest. Balkenende zegt wel vaker niet de waarheid.”

CDA’er Liesbeth Spies ziet in de opvallende manier waarop het parlement is geïnformeerd geen problemen. „Ik zie het zo dat de premier recht wilde doen aan de Tweede Kamer én recht wilde doen aan de prins, zodat die zijn eigen besluit naar buiten kon brengen.” Maar zo duidelijk zei Balkenende het zelf niet.

Ook onduidelijk bleef hij over een gesprek dat de kroonprins met de president van Mozambique heeft gevoerd over zijn privé-investeringen. Hij zou hebben geïnformeerd of de regering van Mozambique bezwaren had tegen het vastgoedproject in Machangulo. Balkenende zei gisteren dat hij daarvan wist. Maar de vraag of de prins hem daarover van tevoren had ingelicht, ontweek hij. Pechtold: „Dit roept toch vragen op. Doet de prins dit vaker?”

De oppositiepartijen vinden dat de premier eerder had moeten ingrijpen. Van Raak: „Hij had eerder nee moeten zeggen tegen de kroonprins.” CDA’er Spies vindt juist het tegendeel. „De minister-president heeft buitengewoon prudent gehandeld.” Anja Timmer (PvdA) zegt dat de premier, na wat fouten in het begin, er „alles aan heeft gedaan het proces in goede banen te leiden”. De PvdA heeft ook geen behoefte meer aan een Kamerdebat, zegt zij.

Of er een debat volgt zal volgende week blijken. Mocht dat zo zijn, dan zal dat vooral over de ministeriële verantwoordelijkheid gaan, in het licht van het komende koningschap van Willem-Alexander. „Ik wil weten waarom het zo vaak misgaat en hoe dat in de toekomst beter kan”, zo vatte Van Raak onlangs in de Kamer de gevoeligheden samen. Balkenende had er ook toen geen pasklaar antwoord op. Hij onderstreepte dat het koningschap „niet iets statisch” is, „afhankelijk van maatschappelijke omstandigheden en factoren” en dat de manier waarop er invulling aan gegeven wordt „dynamisch” is. ‘Machangulo’ lijkt dat meer dan ooit te hebben bewezen.