onoplettendheidblindheid

Paola Bressan De kleur van de maan. hoe we zien en waarom. ISBN 978 90 263 2210 5, 205 pagina’s, prijs €21,95

Alles wat je over kijken wilt weten, maar niet op deze manier wilt lezen. Dat is – kortweg – de tragiek van dit boek van de Italiaanse kijk-psychologe Paolo Bressan. Natuurlijk, er staan lezenswaardige passages in. Bijvoorbeeld over het experiment waarbij mensen de opdracht hebben om te tellen hoe vaak twee teams sporters de bal overspelen. Iemand in gorillapak komt tussen de spelers het sportveldje op, loopt naar het midden, blijft even staan en gaat weer af. De helft van de tellende proefpersonen merkt de gorillaman niet op. Onoplettendheidblindheid heet dat. Het is de oorzaak van tragische ongelukken, schrijft Bressan. Onderzeeërs die precies onder een varend schip opduiken, een vliegtuig dat op een ander vliegtuig landt en auto’s die fietsers aanrijden. Waarbij de veroorzakers onthutst beweren de getroffenen echt niet te hebben gezien.

‘Als iemand naar je kijkt, ziet hij je dan ook? Daar zou ik maar niet zo zeker van zijn.’ Die beginzin van de betreffende paragraaf is jammer genoeg Bressans sappigste starter.

Veel van Bressans tekst is leerboektekst. Waarschijnlijk begon het allemaal met een collegedictaat waarvan veel mensen zeiden: ‘goh, wat leuk’.

Ja, het onderwerp is fantastisch. Zien. Kleuren zien. Wit, grijs en zwart zien. Diepte zien. Beweging zien. Over licht. Over kleuren. Over de 120 miljoen staafjes en de 7 miljoen kegeltjes die de pixels op ons netvlies zijn. De informatie van die 127 megapixels wordt nog in het netvlies door zenuwcellen gereduceerd tot 1 miljoen signalen die naar de hersenen gaan. Prima compressiefactor!

Maar waarom zijn de spaarzame kleuren in dit boek zo slecht gedrukt dat de uitleg over kleurconstantheid onbegrijpelijk wordt? En waarom begint het hoofdstuk over ogen zenuwbanen en hersenen met de zin ‘Een visueel systeem is een instrument dat licht kan omzetten in begrijpelijke boodschappen.’ Was Bressan een schrijver geweest, dan had er een begrijpelijke boodschap gestaan. Wim Köhler