Noradrenaline wellicht geheugensteuntje bij syndroom van Down

Het geheugen en het leervermogen van mensen met het syndroom van Down kunnen mogelijk verbeterd worden door hen de neurotransmitter noradrenaline toe te dienen. Dat is af te leiden uit gedragsveranderingen bij muizen met Down die deze neurotransmitter kregen. Noradrenaline werkt in op de hippocampus, een voor het geheugen en leren onmisbaar hersendeel. Bij het Downsyndroom krijgt de hippocampus te weinig noradrenaline doordat de bron, de locus coeruleus in de hersenstam, gestaag opdroogt. Maar Downsyndroom is neurologisch zeer gecompliceerd. Daardoor is het de vraag of toediening van noradrenaline afdoende is. (Science Translational Medicine, 18 november).

Downsyndroom ontstaat bij mensen als ze drie in plaats van twee exemplaren van chromosoom 21 hebben. Hierop liggen meer dan 400 genen die niet alleen van betekenis zijn voor de hersenen. Ze spelen ook een rol bij de opvallende gelaatsafwijkingen en de veelvoorkomende aangeboren hartafwijkingen van deze mensen. Hun cognitieve beperkingen kunnen variëren van licht tot zeer ernstig. Ze hebben er onder andere moeite mee om dingen die ze in de ene context hebben geleerd, in een andere toe te passen. Muizen met en zonder Down zullen bijvoorbeeld leren om in hun kooi een nestje te bouwen. Zodra Down-muizen in een ander hok gezet worden, lijken ze het geleerde echter vergeten. Dat duidt op een slecht werkende hippocampus.

Onderzoekers van Stanford University wilden weten waarom dit hersendeel het laat afweten. Ze onderzochten muizen met drie exemplaren van chromosoom 13. Daarop liggen minstens 100 genen die bij mensen op chromosoom 21 liggen. De diertjes vertonen soortgelijke cognitieve problemen, waaronder het verstoorde nestgedrag. Bij muizen en mensen ontvangt de hippocampus prikkels via zenuwuitlopers uit de locus coeruleus (‘blauwe plek’) in de hersenstam. Deze gebruiken noradrenaline als neurotransmitter. De impulsen vallen weg doordat de locus bij het Downsyndroom geleidelijk verdwijnt. Door Down-muizen extra noradrenaline toe te dienen konden de onderzoekers hun gedrag binnen enkele uren normaliseren. Ze gingen ook in vreemde kooien nesten maken en andere afwijkingen verdwenen eveneens.

Een redactionele commentator waarschuwt dat toediening van noradrenaline bij alzheimer patiënten leidt tot sterk geagiteerd gedrag. Huup Dassen