Geheime liefde in de zeppelin

Een film over liefde in een zeppelin, gemaakt van louter archiefbeelden, Farewell, gaat morgen in première op het documentairefestival IDFA.

Wat pak je in voor een reis rond de wereld in een zeppelin? Lady Grace Hay Drummond-Hay, in 1929 de eerste en enige vrouw aan boord van het luchtschip Graf Zeppelin, wist het wel: „Al mijn juwelen, handschoenen en Chanel no.5”. De destijds 33-jarige Engelse journalist voelt zich „als Alice in Wonderland” en vergelijkt de technologie van de zeppelin met het vernuftige radarwerk in haar diamanten polshorloge.

In de documentaire Farewell, die 22 november in première gaat op het IDFA (International Documentary Festival Amsterdam) reconstrueerde de Amsterdamse filmmaker Ditteke Mensink aan de hand van brieven, archiefbeelden en krantenartikelen dit bijzondere avontuur van Lady Hay (1895-1946).

Nooit eerder was een reis rond de wereld gemaakt met een luchtschip. Bovendien zou dit de eerste keer worden dat non-stop de Stille oceaan werd overgevlogen. De Amerikaanse krantenmagnaat William Randolph Hearst was bereid om de trip van het Duitse luchtschip te sponsoren en als stunt stuurt Hearst een van zijn vrouwelijke, onervaren schrijftalenten met de groep mannelijke journalisten en wetenschappers mee op expeditie.

Het idee om een documentaire met uitsluitend archiefbeelden te maken ontstond tijdens het maken van de film Bleekneusje, waarvoor Mensink samenwerkte met filmresearcher Gerard Nijssen. Ze zagen grote mogelijkheden in archiefmateriaal over de zeppelin.

Op een van de eerste beelden die het duo vond, staat Lady Hay naast een man in een raampje van de zeppelin. Uit zijn pochet pakt ze met een vertrouwd gebaar zijn zakdoek, om het publiek toe te wuiven. „Familieleden bevestigden dat het ging om een geheime liefdesaffaire”, zegt Mensink, „en in het archief van haar minnaar Von Wiegand troffen we zeshonderd liefdesbrieven van haar aan.” Zo ontwikkelt de toch al spannende reis met de zeppelin zich ook nog tot een liefdesverhaal.

In voice-over bij authentieke zwart-witbeelden vertelt Lady Hay ‘zelf’ (via de stem van Brits actrice Poppy Elliott) over de politieke discussies aan boord, de collectieve angst als een storm komt opzetten en haar gevoelens voor Von Wiegand. De monoloog is door Mensink zelf geschreven en deels bedacht. „De film is te vergelijken met een historische roman: ik heb waargebeurde ingrediënten gebruikt om een zo goed mogelijke benadering te geven.”

Hoe langer Mensink werkte aan de documentaire, hoe meer parallellen ze ontdekte met de huidige tijd: „Die decadentie op de vooravond van de beurskrach is te vergelijken met het hedonisme voorafgaand aan de kredietcrisis.”

De passagiers aan boord van de Graf Zeppelin genieten van diners en muziek, terwijl het schip over de goelags in Siberië vliegt. Lady Hay worden de gesprekken over communisme af en toe te veel en ze vlucht regelmatig haar hut in. Om een brief te schrijven aan Von Wiegand, die afwisselend toenadering zoekt of haar negeert.

Het tachtig jaar oude filmmateriaal is fascinerend. Een sigaarvormig gevaarte dat kalmpjes boven de skyline van Manhattan zweeft, het lijkt een scène uit een antieke sciencefictionfilm. Half en half verwacht de kijker een reuzenontploffing met die vliegende waterstofbom, maar dat is het treurige lot van de zeppelin: na de ramp met luchtschip de Hindenburg in 1937 zijn de honderden geslaagde vluchten met Graf Zeppelin in de vergetelheid geraakt. De wereldreis was destijds een heuse mediahype, maar met ongelukkige timing. „Ik vermoed dat Zwarte Donderdag een gebeurtenis was met vergelijkbare impact als nu de aanslagen van 9/11”, zegt Mensink. „Alles wat daarvoor gebeurde, is dan niet meer van belang.”

Een bijzonder archiefbeeld ontdekten Mensink en Nijssen op de laatste montagedag: een filmfragment met geluid, in 1929 een technologisch hoogstandje. „Daar zien en horen we haar zelf, ze zegt hoe vereerd ze is om mee te mogen. Een magische vondst.”

Première op IDFA, zo 22 nov, 14.30 u Pathé Tuschinski, A'dam, ook 24 nov en 25 nov. Vanaf 4 maart 2010 is de film in de bioscoop te zien.Zie trailer op YouTube: www.youtube.com/watch?v=vqAL9rtFTWo