Dr. Zeepaard en punaises

de proefjesfabriek

Dingen van koper en ijzer zinken als een baksteen als je ze in water gooit. Maar niet altijd. Sommige willen best even blijven drijven. Tot je het water vervuilt met wasmiddel.

Wat heb je nodig? Twee glazen, koud en heet water. Een paar punaises. Een beetje afwasmiddel zoals Dreft.

Wat moet je doen?- Vul een glas met koud water en leg daar voorzichtig een punaise op, met de punt naar boven. Zie je dat hij blijft drijven?

- Leg er nog eentje bij: die drijft ook, maar zoeft wel naar de ander toe.

- Vul nu – voorzichtig! – een glas met heet water en herhaal de proef. Merk je dat de punaises minder makkelijk drijven? Als je er nu een druppeltje Dreft bij laat vallen, zakken ze subiet naar de bodem.

Hoe kan dit? Als je goed kijkt naar naar het wateroppervlak zie je dat het rond de punaisebootjes een beetje is ingedeukt. Als je nog beter kijkt, zie je dat de kuil rond de punaises zelfs tamelijk groot is. Hij ontstaat doordat de punaises, vooral als ze zo’n plastic kapje hebben, een beetje waterafstotend zijn: ze duwen het water weg. Maar water wil niet ingedeukt worden, het wil zijn oppervlak juist zo plat mogelijk houden. Vandaar dat die punaises naar elkaar toe varen, ze glijden in elkaars kuil en samen drukken ze het water minder in. De kracht waarmee water zijn oppervlak zo vlak mogelijk houdt, heet oppervlaktespanning. De spanning van koud schoon water is net groot genoeg om zo’n lichte punaise te laten drijven. Heet water heeft al veel minder kracht, en doe je zeep bij het water, dan gaat de fut er helemaal uit. Dan gaat de punaise kopje onder. Karel Knip