Debat van de week

Debat en documentaire Letters to the President. Kriterion en Amnesty International. Kriterion, Amsterdam, 18 november.

Even geen populisme meer

Ja, hij is een echte populist, vertelde schrijfster Eefje Blankevoort. „Op het platteland is hij ontzettend populair. Veel mensen houden van hem, hoewel tegelijkertijd ook velen een hekel aan hem hebben.” In de verkiezingscampagne was hij „ongelooflijk bot” en kritisch geweest over oudgedienden. Hij had het politieke establishment aangevallen en velen waren opgelucht dat hij durfde te zeggen wat zij al langer dachten.

Maar er waren ook veel burgers geweest die zich voor hem schaamden. Wat moesten ze in het buitenland wel niet van hun land denken?

Het is een vreemd verwijt aan politieke leiders die zich de zorgen van de bevolking aantrekken: ze zijn populistisch. Waarbij populisme eerder een scheldwoord is dan een compliment. Alsof politieke leiders beter geen uiting kunnen geven aan de zorgen die leven onder de bevolking.

In dit geval ging het om de Iraanse president Ahmadinejad, maar het verwijt klinkt ook in Nederland vaak door. Natuurlijk, wie alleen maar de verlangens van het volk nazegt en geen oplossingen wenst aan te dragen, kan best opportunistisch genoemd worden. Aan de andere kant: zullen veel kiezers hun stem geven aan iemand zonder degelijk verkiezingsprogramma?

In de bioscoopzaal in Kriterion leidde Eefje Blankevoort een documentaire in over de Iraanse president Ahmadinejad. De schrijfster had zelf in Iran gewoond en hield een evenwichtig verhaal over de stemming onder het Iraanse volk, met name na de verkiezingen in juni. Ze vertelde over de pure haat onder intellectuelen tegen Ahmadinejad, die hem afschilderen als een ‘domme gek’. De middenklasse en de hogere klasse waren in 2005 niet gaan stemmen; een belangrijke verklaring voor de verkiezingswinst van Ahmadinejad. Want de onderklasse hield wel van hem. Geen enkele kandidaat had zich volgens Blankevoort zoveel op het platteland laten zien.

En ook tijdens zijn presidentschap bleef hij zich hard maken voor de problemen van de bevolking. Ahmadinejad riep de Iraanse burgers op brieven te schrijven over hun grootste zorgen. De documentaire Letters to the President is een prachtige weergave over hoe dat project is verlopen. Terwijl wanhopige burgers hun zorgen aan papier toevertrouwen , blijken de medewerkers van Ahmadinejad niet in staat de brieven te beantwoorden en de zorgen weg te nemen. De hoop op een antwoord van de president neemt voor sommige Iraniërs mythische proporties aan. Een hoop die voor velen uiteindelijk omslaat in bittere teleurstelling. Negen miljoen brieven werden in de afgelopen jaren verstuurd, 40 procent bevatte een verzoek om geld.

De herverkiezing van Ahmadinejad in juni van dit jaar was, zo zei Blankevoort na afloop in een gesprek met de zaal, het gevolg van omvangrijke fraude. Hoewel zij ook aangaf te geloven dat Ahmadinejad nog op veel steun van de armere bevolking kon rekenen. In de zaal zaten twintig mensen, die zich onder meer afvroegen hoe het kon dat deze populist de president van Iran had kunnen worden. Blankevoort vergeleek in haar antwoord de politiek van Ahmadinejad met die van zijn vriend Hugo Chavez van Venezuela: „Het is wel heel erg hetzelfde.” Om eraan toe te voegen dat het weer verschilde van het populisme van Geert Wilders. Er zijn dus verschillende gradaties.

Waarom worden Ahmadinejad, Chavez en Wilders populisten genoemd en bijvoorbeeld Barack Obama niet? Politici proberen toch bij uitstek uiting te geven aan de zorgen van de bevolking? Of mag het niet als het gaat om de zorgen van de onderklasse?

Hoe dan ook: populisme is zo een scheldwoord geworden zonder inhoudelijke betekenis.

Huib Modderkolk