De notaris als kaskraker, wie wordt er beter van?

Wist u dat een vijfde van alle notariskantoren onder verscherpt financieel toezicht staat? Als het Bureau Financieel Toezicht de eigen criteria onverminderd toepast zou het hele notariaat onder verscherpt toezicht moeten staan. Dat zegt een grote groep kritische notarissen die volgende week een koerswijziging binnen het eens eerzame ambt wil afdwingen. De inkomsten van notariskantoren

Wist u dat een vijfde van alle notariskantoren onder verscherpt financieel toezicht staat? Als het Bureau Financieel Toezicht de eigen criteria onverminderd toepast zou het hele notariaat onder verscherpt toezicht moeten staan.

Dat zegt een grote groep kritische notarissen die volgende week een koerswijziging binnen het eens eerzame ambt wil afdwingen. De inkomsten van notariskantoren zijn gekelderd door toedoen van de recessie. Maar de crisis in het ambt zit dieper.

Sinds tien jaar geleden de minimumtarieven bij de notaris werden afgeschaft en iedereen met de vereiste papieren zich als notaris kon vestigen, is er veel gebeurd. Die vrijmaking paste in het marktomhelzingsbeleid van die tijd. De gevolgen ook.

Zoals verwacht rekent de notaris minder voor de overdracht van een huis. Dat was duur in verhouding tot het werk, ook als je weet dat een notaris moet nagaan of degeen die een huis wil verkopen daartoe ook gerechtigd is.

Het verhaal was altijd dat de notaris met die hoge onroerendgoedtarieven (gekoppeld aan de waarde) genoeg overhield om burgers onder de kostprijs te adviseren over testamenten, huwelijkse voorwaarden en andere familievragen. Die familietarieven zijn de laatste jaren verdubbeld of verdrievoudigd.

Kantoren mogen vrijuit concurreren. Kijk in de alfabetische lijstjes en zie hoeveel er een A voor hun naam hebben geplakt. Standaard service voor een bodemprijs is ruim beschikbaar. Wie een eerste huis koopt is daar blij mee, de hoofdsom is al erg genoeg. Of de notaris ook goed heeft gekeken in het kadaster, weet je niet.

Nu de onroerendgoedhandel is ingestort lopen notarissen tot 70 procent van hun inkomen mis. Mede daardoor knopen de laatste tijd steeds meer notarissen de eindjes aan elkaar door waarborgsommen of koopsommen van verkochte huizen even voor andere doelen te gebruiken. Het is een hoofdzonde om aan ‘derdengelden’ te zitten, maar het gebeurt.
De nog stille crisis in het notariaat leidt er inmiddels toe dat banken minder scheutig zijn met krediet. Het notariaat is geen veilige beroepsgroep meer. „Hoe lang wil de Nederlandse politiek doorgaan met deze vrije marktwerking?”, vraagt  een rij notarissen en hoogleraren notarieel recht aan het bestuur van de Koninklijke Notariële Broederschap in een open brief.

Minister Hirsch Ballin en staatssecretaris Albayrak (Justitie)  schrikken niet van het vertrek van één kandidaat-notaris per dag. Het kan zijn dat de tarieven omhoog moeten als er minder werk is. „Dat is een bedrijfseconomische afweging van iedere notaris afzonderlijk.”

Uit niets blijkt dat zij zich zorgen maken over de integriteit van het notarisambt. Dat is er om te zorgen dat burgers en bedrijven op een betrouwbare manier belangrijke rechtshandelingen kunnen verrichten. Een huis kopen dat ook bestaat en straks ook echt van jou is. Een testament maken dat de wil van de toekomstige erflater verstandig en verantwoord vastlegt. Daar zit een rechtstatelijke en sociale functie in.

Door het vrijlaten van de prijzen zijn, eenvoudig gezegd, de rijken gepamperd: overdracht van duur onroerend goed is aanmerkelijk goedkoper geworden. De prijsverhoging van hun testament is daarbij vergeleken een kleinigheid. Voor minder bedeelden zijn familie-akten te duur  geworden. De sociale functie is aangetast. Weegt dat op tegen een goedkopere en slordige overdracht van een eventueel huis?

De verontruste notarissen pleiten voor een basistarief bij onroerendgoedoverdrachten. De meeste klanten kunnen de kwaliteit niet zo makkelijk beoordelen, dus wordt er alleen maar op prijs geconcurreerd. Nu kruissubsidie tussen huis en testament niet meer mag, komt opnieuw de vraag aan de orde welke notaristaken publiek noodzakelijk worden beschouwd.

Bij gratis rechtsbijstand wordt al jaren geknepen, volgens de sociale advocatuur voorbij de sociale pijngrens. Voor notarisoptreden bestaat zoiets niet. Moet daar niet ook een bereikbaarheidsprijs worden vastgesteld voor zowel onroerend goed als familie-akten? Of is de notaris er alleen voor vermogenden en bedrijven en kan de rest wel toe met het basispakket uit de wet?

De overeenkomst dringt zich op tussen de huidige beroepsnood bij notarissen en die bij artsen en apothekers. Ook daar  bestaat onvrede en gekrenkte professionele trots. Een bizarre mix van dirigistische regelgeving en gemankeerde marktwerking drijft velen van hen het vak uit, al of niet failliet.

Al deze groepen hebben beroepsverenigingen boven zich die doof lijken voor wat er leeft in de achterban. Bij de notarissen is dat zelfs wettelijk geregeld. De Koninklijke Notariële Broederschap heeft publiekrechtelijke taken gekregen. Wie regels oplegt aan de eigen beroepsgroep kan natuurlijk niet die belangen en inzichten verdedigen. Het is de vraag of het bestuur van de KNB de Kerst haalt. De  andere besturen zijn niet veel geloofwaardiger.

Voor deze beroepsgroepen geldt dat zij vette jaren achter de rug hebben. Nu de crisis en de overheidsregie bijten, zitten zij klem tussen hun  dienende functie  en de onprettig uitpakkende markt. De betrokken bewindslieden glimlachen smalend. ‘In die gouden jaren hoorde je ze niet’.

Inderdaad, menselijk maar jammer. Waar het nu over gaat is het zeker stellen van vitale functies. Als de notaris, de apotheker en de dokter met het marktwater worden weggegooid levert dat een probleem op voor wie hen het meest nodig heeft. Net als bij bankiers die gered moeten worden met staatsgeld: of je eigen pantalon ophouden of je aan een paar maatschappelijke regels houden. Veel notarissen, artsen en apothekers zijn daar best voor te vinden. Bij bankiers is dat de vraag.