'Armstrong zal beter zijn dan dit jaar'

Ploegleider Johan Bruyneel won voor de negende keer de Tour. Hij streed met kopman Contador, brak met sponsor Astana en koos voor zijn vriend Armstrong.

De Franse president Nicolas Sarkozy legde het laatst nog uit tijdens een gezamenlijke lunch, vertelt Johan Bruyneel, die als ploegleider dit jaar voor de negende keer de Tour de France won, en voor de tweede keer met kopman Alberto Contador. „Winnaars moeten ze niet hebben in Frankrijk. De publieke opinie kiest het kamp van de underdog. Altijd. Dus moet je underdog zijn om populair te worden. Kijk naar Richard Virenque: geen palmares. Raymond Poulidor? Altijd tweede. In Amerika geldt dat niet, in Europa gaat die wet perfect op. Met Frankrijk als summum.”

Volgens de Belgische ploegleider was de derde plaats van Lance Armstrong, zijn andere kopman, in dit licht bezien beter dan een Tourzege. „Oké, een kampioen zelf wil altijd winnen. Maar kijk wat een vijandigheid tegenover Armstrong was ontstaan in Frankrijk. Zijn grootste zege was derde worden. Kon niet beter. Het was geen verlies, geen afgang. Een ploegmaat die wint, hijzelf als oude man naast twee jonge veulens op het podium. Lance als Mister Popular. Hij heeft zeven keer de Tour gewonnen. Acht, negen of tien keer, wat maakt dat nog uit? Het succes van de comeback is er.”

Lunchen met de president van Frankrijk. Een autobiografie over zijn ongeëvenaarde succes als ploegleider: Alleen winnen telt („Een ongelukkige vertaling van de Engelse titel You might as well win”, zegt hijzelf). Spreker voor bedrijven als Google, Starbucks en Nike. In maart 2010 een exclusief coachingseminar Win Your Race in Rotterdam, stad van de Tourstart, waarvoor hij deze week in Nederland was. Het leven van Johan Bruyneel is ingrijpend veranderd sinds hij tien jaar geleden Armstrong op het spoor zette van zijn eerste Tourzege. Bruyneel (45) en Armstrong (38) beginnen een nieuwe wielerploeg, gesponsord door het Amerikaanse elektronicabedrijf Radio Shack. „We gaan plezier hebben, en succes. De obsessie van alleen winnen, winnen en de rest moet wijken, dat stadium ben ik gepasseerd.”

Sterker nog, onthult Bruyneel, bijna had hij zijn carrière als ploegleider vorig jaar beëindigd. „Ik herinner me een moment uit de Vuelta van 2008, op de top van de Angliru. We hadden de rit gewonnen, de eindzege was verzekerd. Het publiek ging naar huis, ik wachtte op Contador en Leipheimer die een persconferentie gaven. Toen zei ik bij mezelf: ‘Vandaag hebben wij de Vuelta beslist, maar dat doet mij niks.’ Op zo’n moment moet je je afvragen of je nog goed bezig bent, of je niet iets moet zoeken dat je gelukkiger maakt.” Waarop hij aan de sponsors van de Astanaploeg meldde te willen stoppen. „Of de ploeg doorging of niet, volgend jaar was ik er niet meer bij geweest.”

Uitgerekend op dat moment kwam uit Austin, Texas het bericht dat Armstrong na drie jaar een comeback wilde maken. „Ik zag direct de uitdaging, al ontstond een situatie die ik niet had gekozen. Er waren twee opties: Lance komt bij Astana, ofwel ik vertrek bij Astana. Dat laatste kon niet, dus Lance moest bij Astana komen. Een ideale situatie was het niet, maar het eindresultaat mag er zijn. We hebben de Tour gewonnen, Armstrong op het podium.”

De prijs voor het succes was hoog. Contador, de beste ronderenner ter wereld, reageerde boos op de aangekondigde comeback van Armstrong in de ploeg waar hij op dat moment onbetwist kopman was. „Ik had direct door dat ik strijd ging krijgen met Contador”, zegt Bruyneel. „Met hem had ik gekozen voor zekerheid, nog vier of vijf Tours winnen. Maar ik heb de tegenslag gehad dat ik de eerste zeven jaar met Armstrong een band heb opgebouwd van directeur/coach met atleet. Zo uniek, ik kan dat nergens anders terugvinden. Ik zoek dat ook niet. Lance heeft het me zelf gevraagd: ‘Met mij heb je misschien één jaar, met Contador vijf.’ Maar voor mij was de keuze eenvoudig.”

Problemen genoeg met de twee prima donna’s. In maart brak Armstrong zijn sleutelbeen. „Hij heeft toen serieus aan stoppen gedacht. Lance is een winnaar, gewend om altijd precies datgene te doen wat nodig is. Na drie jaar eruit was hij al zijn referentiepunten kwijt. Daar kwam die breuk bij, die hem nog heeft teruggeworpen. Er was altijd twijfel. Voor mij bleef die tot de eerste bergrit in de Tour. Pas toen was duidelijk: hij is op een goed niveau, maar niet goed genoeg om de beste te zijn.”

Contador dreigde intussen nog vóór de Tour over te stappen naar het Spaanse Caisse d’Epargne. „De Kazachen hebben mij in 2007 aangesteld bij Astana om structuur aan te brengen en wedstrijden te winnen. Als ik Contador naar Caisse d’Epargne had laten gaan en zij hadden de Tour gewonnen, was ik direct ontslagen.”

Niets aan de hand? „Pas op, het was niet altijd gemakkelijk. Maar zeker in duursport telt uiteindelijk de wet van de sterkste. Ik ben er altijd van uitgegaan dat de problemen zouden zijn opgelost voordat ze ontstonden. Voor mij was vanaf het begin duidelijk: Contador is de beste, hij is de kopman.”

Achteraf bleek de verhouding tussen Contador en Armstrong dramatisch. De recordwinnaar van de Tour zei dat de Spanjaard te weinig waardering toonde voor zijn ploeggenoten. De Tourwinnaar van 2009 counterde dat hij Armstrong respecteerde als kampioen maar niet als mens. Bruyneel wil Contador niet te veel afvallen. „Een rennerke van nederige familie wint in 2007 zonder dat het de bedoeling was de Tour. Hij wordt in één keer beroemd, een product. Daar was hij mentaal niet op voorbereid. Dan is het moeilijk om uw voeten op de grond te houden. Ik heb dat niet kunnen afremmen. Dat is een van de redenen waarom ik het makkelijker vind om uit elkaar te gaan.”

De strijd binnen de ploeg was niet zijn grootste probleem. Bruyneel moest ook het gevecht aan met de Kazachstaanse sponsors, die de betalingen stopzetten. In de Giro escaleerde het conflict. „Toen besliste ik: oké, jullie betalen niet, dan halen wij de logo’s van de shirts. Dat is hard aangekomen. Ik ben daar fier op. Ik, een kleine West-Vlaming, die met één beslissing het imago van een land aan banden legt. Hoe klein je ook bent tegenover een land, ze moeten je wel respecteren. Bovendien dreigden we de Tour te missen.”

Volgens Rini Wagtmans, de Nederlandse oud-renner die de Kazachstaanse wielerbond vertegenwoordigde, hadden Armstrong en Bruyneel de shirts met een nieuwe sponsornaam vlak voor de Tour al gedrukt. „Niet waar”, zegt Bruyneel. „Alleen op papier was er een plan-B. De ploeg, met meer dan zeventig werknemers, moest verder. Dus er was een kandidaat om het seizoen vol te maken. Dat was niet Radio Shack.”

Bruyneel erkent dat de bemiddeling van Wagtmans cruciaal was. „Zonder Rini hadden we met Astana niet aan de start van de Tour gestaan. Ik heb heel het jaar niet geweten wie mijn baas was. Ik runde de ploeg maar wist ook niet waar alles vandaan kwam. Dat is een raar systeem om eerlijk te zijn. Zoiets kun je niet volhouden.”

De zin van de sponsoring ontbrak volgens de ploegleider. „Astana is de hoofdstad van een land. Het is geen product, ze hebben niets te verkopen.” De Kazachstanen stapten in 2006 in de wielersport om Aleksandr Vinokoerov te helpen. De populairste renner van het land zag zijn ploeg Liberty Se-guros ten onder gaan in het Spaanse dopingschandaal Operación Puerto. „In een maand tijd toverden ze 15 miljoen euro te voorschijn. Toen Vinokoerov in 2007 verdween (wegens bloeddoping in de Tour), konden ze het project niet zomaar stoppen. Maar eigenlijk ging het te veel om één man.”

Toch maakte hij eind 2007 een bewuste keuze. „Ik had een clausule in mijn contract: geen Vinokoerov in de ploeg. Dat was voor mij de enige manier om te slagen bij Astana. Waarom zijn in 2007 de problemen ontstaan, wie was toen de baas? Vinokoerov. Sportdirecteur Marc Biver was een marionet. Dus heb ik gezegd: als Vinokoerov terugkomt, is er een clash. Ik laat niet toe dat een renner de macht overneemt binnen een ploeg. Ik heb dat eerder gezien in de wielersport, het gaat altijd verkeerd. Nu toch weer? Ze komen aandraven met Yvon Sanguer. Het zal een brave man zijn. Maar hij is de marionet van Vinokoerov.”

Astana en de na een schorsing van twee jaar teruggekeerde Vino wachten nog altijd op een ProTourlicentie. Gelooft Bruyneel nog in het project? „Nee. Ze hebben het laatste kwartaal van 2009 nog altijd niet betaald, al moest dat voor 1 oktober gebeuren.” Toch maakte Contador eergisteren bekend zijn contract tot en met 2010 uit te dienen. „Ik begrijp niet waarom Contador daar nog niet weg is. Hij kan weg, maar ik denk dat het aanbod van Astana te aantrekkelijk is. Alleen heb ik de ervaring dat contracten, beloftes en handtekeningen daar absoluut niets waard zijn.”

Bij Radio Shack voelt Bruyneel zich bevrijd bij de voorbereidingen op het nieuwe seizoen, dat in januari begint in Australië. „Bij Astana nam ik een erfenis over, nu heb ik alles zelf kunnen kiezen. Armstrong zal beter zijn dan dit jaar. De Tour wordt ons hoofddoel, al hebben we geen zekerheid over deelname. Ik zou van mijn stoel vallen als wij niet mochten meedoen. Al dacht ik dat in 2008 [toen de Tourdirectie Astana passeerde] ook. Maar ik geloof dat de toegenomen populariteit van Armstrong een groot verschil maakt.”