Veel antecedenten om na te trekken

De Nederlandsche Bank krijgt het niet alleen druk met het toetsen van alle nieuwe commissarissen van ABN Amro, maar ook van bestuurders van het ABP.

Dat wordt nog een taai klusje.

De Nederlandsche Bank moet de komende weken haar oordeel vellen over bestuurders en commissarissen van twee van de grootste financiële instellingen van Nederland, die bovendien beide gelieerd zijn aan de publieke zaak: de bankencombinatie ABN Amro/Fortis en pensioenfonds ABP. Zijn de bestuurders en commissarissen voldoende capabel om een beleidsbepalende functie te hebben bij deze geldgiganten?

Uit het DSB-debacle komt de vraag of voormalig financieel directeur Gerrit Zalm geschikt blijft als voorzitter van de raad van bestuur van ABN Amro Fortis.

Als aandeelhouder benoemde minister Wouter Bos (Financiën, PvdA) gisteren acht commissarissen bij ABN Amro/Fortis. Onder voorbehoud van fiat van De Nederlandsche Bank. De commissarissen worden geleid door Hessel Lindenbergh, ex-bestuurder ING en een doorgewinterde toezichthouder, ook namens de overheid. De minister van Onderwijs benoemde hem eerder tot lid van de raad van toezicht van de Universiteit van Amsterdam, de minister van Volkshuisvesting benoemde hem eerst als lid en later als voorzitter van het bestuur van het Centraal Fonds Volkshuisvesting, dat financieel toezicht houdt op de bijna 500 woningcorporaties.

Andere opmerkelijke benoemingen: Bert Meerstadt, president-directeur van staatsbedrijf de Nederlandse Spoorwegen, en Marjan Oudeman, commissaris bij dezelfde NS en directeur bij staalbedrijf Corus.

Onder de benoemingen zijn ook twee commissarissen, Erik van de Merwe (ex-bestuurder van Fortis) en hoogleraar en ondernemer Annemieke Roobeek, die nog verwikkeld zijn in een rechtszaak. Zij waren beiden commissaris bij PCM Uitgevers, eigenaar van onder meer NRC Handelsblad. Twee vakbonden beschuldigen de toenmalige bestuurders en commissarissen van wanbeleid, onder meer vanwege het binnenhalen in 2004 van financieel opkoper Apax als grootaandeelhouder. Eind vorig jaar publiceerden twee onderzoekers in opdracht van het Amsterdamse gerechtshof een rapport over PCM. Dat de onderneming tussen 2004 en 2007 overeind is gebleven was „in hoge mate” te danken aan de kranten- en boekentitels die PCM overeind hielden „niet zozeer dankzij, maar eerder ondanks het handelen van de organen op holdingniveau”. Roobeek was op voordracht van de ondernemingsgraad commissaris van 1996 tot april 2007, Van de Merwe was president-commissaris tussen 2005 en april 2007.

In een interview met Het Parool zei Roobeek onlangs over de Apax-overname: „Het was een deal tussen aandeelhouders waar wij als commissarissen buiten stonden. Daaraan zie je hoe beperkt die functie is.” Het hof heeft nog geen uitspraak gedaan.

Het tweede dossier dat spoed vraagt is dat van ABP (180 miljard euro beleggingen). De Nederlandsche Bank beoordeelt de rol van ex-minister en ex-commissaris van de Koningin in Friesland Ed Nijpels als commissaris van de gesneefde DSB Bank. Nijpels is onafhankelijk voorzitter van het bestuur van ABP, dat verder bestaat uit zes vertegenwoordigers van de vakbonden en zes van de werkgevers bij overheid en onderwijs.

Bij ABP kan De Nederlandsche Bank ook niet om Harry Borghouts heen, een van de werkgeversleden in het bestuur en voormalig commissaris van de Koningin in Noord-Holland. Hij zou bij ABP aftreden omdat Provinciale Staten vonden dat hij te veel bijbanen had, trad vervolgens zelf af als commissaris en ziet nu geen reden om nog uit het ABP-bestuur te stappen. Rekent De Nederlandsche Bank hem het verlies van 78 miljoen euro provinciegeld op een Icesave-rekening aan?

Borghouts zei deze week in het blad Binnenlands Bestuur over zijn aanblijven en zijn ABP-collega’s: „Ik hoef van hen niet weg en kan dus blijven, ook na 1 december.” De gepensioneerdenvereniging van het ABP, die buiten het bestuur staat, pleitte eerder voor vertrek van Borghouts en Nijpels.

Welke gevolgen hebben ‘smetjes’ en blunders? De wegen van De Nederlandsche Bank zijn ondoorgrondelijk. Een ding is duidelijk: wie bij zijn benoeming niet open en eerlijk is geweest over alle lijken in de kast, verliest direct het vertrouwen als er later toch iets blijkt te zijn geweest. Verder speelt een grote rol wat het karakter van de financiële instelling is en wat de aard van de benoeming is. Zit de betrokkene zelf aan de knoppen van een bank, is hij ‘slechts’ een van de commissaris of zit hij in een bestuur dat als collectief optreedt?

Een praktijkles uit het verleden is: verantwoordelijk zijn voor een grove fout is wel bezwaarlijk voor een benoeming als voorzitter van de raad van de raad van bestuur, maar niet als ‘gewoon’ bestuurslid. De centrale bank gelooft in het heilzame karakter van collectieve besturen, zoals dat van het ABP en van een raad van commissarissen. De gezamenlijke capaciteiten moeten een individueel zwak verleden kunnen compenseren.

Al met al oogt de nieuwe raad van commissarissen van ABN Amro/Fortis puur Nederlands. De raad is echter wel te klein. Het zijn ‘maar’ acht commissarissen. De commissie-Maas, die eerder dit jaar de toekomst van het bankwezen onder de loep nam, vindt dat een grote bank tenminste tien commissarissen moet hebben.

Dat is nodig om genoeg diversiteit, energie en deskundigheid in de raad te hebben. Daar staat tegenover dat onder de nieuwe commissarissen ook ex-accountant Hans de Haan is. Hij is curator in twee lopende bankfaillissementen (Van der Hoop en Indover). Bij uitstek iemand die alarmbellen kan herkennen als zij nog maar zachtjes rinkelen.