Presidentsverkiezingen leggen Roemenië even stil

Als in Roemenië de presidentsverkiezingen voorbij zijn, kan het land weer bestuurd worden. Zondag is de eerste ronde.

De Roemenen hebben er inmiddels een uitdrukking voor: ‘presedinte jucator’, de ‘speler president’. Het type dat niet vanaf de zijlijn coacht, maar zelf actief meestrijdt. Het begrip is geïntroduceerd door de zittende president Traian Basescu tijdens zijn verkiezingscampagne in 2004. Hij beloofde een actieve leider te zijn en niet ‘slechts een scheidsrechter’. Zijn kiezers hadden behoefte aan iemand die orde op zaken stelde en werk maakte van de aanpak van corruptie.

Een president is daarvoor in de ogen van Roemenen de aangewezen figuur. Ze vertrouwen hem een stuk meer dan het parlement, dat onderaan iedere ranglijst bungelt. „Roemenen voelen een directe band met het staatshoofd”, zegt politiek analist en columnist Cristian Ghinea, volgens hem een paternalistische erfenis. Roemenen hebben ervaring met dominante staatshoofden, vroeger koningen, daarna een dictator. Meer dan met een functionerende parlementaire democratie. De Roemeense president is niet zo machtig als bijvoorbeeld de Franse, maar heeft veel invloed, onder meer doordat hij de inlichtingendiensten aanstuurt.

De strijd om het presidentschap is fel, gepersonifieerd en verdeelt de partijen in het parlement, die ieder een eigen kandidaat steunen. Half oktober viel het kabinet. Door de sfeer rondom de verkiezingen is het sindsdien niet gelukt een nieuwe regering te benoemen. „Deze verkiezingen onderbreken het functioneren van de instituties”, zegt Ghinea, „op het slechtst denkbare moment.”

Doordat er geen regering is om een begroting voor 2010 voor te stellen, hebben EU en IMF de overboeking van een deel van hun miljardenlening uitgesteld. Het geld is dringend nodig om tijdens de economische crisis de lonen en pensioenen te blijven betalen.

De sterkste troef van Basescu, de grootste kanshebber, is zijn imago van man van het volk die tegen een verrotte politieke klasse strijdt. Na zijn verkiezing in 2004 maakte hij aanvankelijk werk van zijn belofte de corruptie aan te pakken, een zware EU-eis, en benoemde jurist en mensenrechtenactivist Monica Macovei tot minister van Justitie. Sinds de toetreding tot de EU op 1 januari 2007 staat dat thema echter een stuk minder hoog op de politieke agenda.

Eind oktober besloot de oud-zeekapitein en vroegere burgemeester van Boekarest een raadgevend referendum uit te schrijven over verkleining van het in zijn ogen geldverslindende parlement. Te houden op dezelfde dag als de presidentsverkiezingen. De referendumposters lijken erg op die van zijn campagne. ‘Ze [de kamerleden, red.] kunnen niet ontsnappen aan wat ze vrezen’, staat erop.

Een sluwe en vuile truc, vinden zijn tegenstanders en met hen een coalitie van burgerorganisaties. „Basescu wil van een stem tegen het gehate parlement een stem voor zichzelf maken. Dat is morele fraude”, zegt Cristian Pârvulescu, voorzitter van de stichting Pro Democratie en hoogleraar politicologie. Hij vermoedt dat na herverkiezing van Basescu een grondwetswijziging volgt waarmee de president meer macht krijgt.

„We konden het referendum niet voorkomen”, zegt László Borbély, de tweede man van de Hongaarse minderheidspartij UDMR, die in het verleden pragmatisch in verschillende coalities mee regeerde. De president heeft nu eenmaal de macht om tot een referendum te besluiten. „Hij voert campagne tegen het parlement.” Een populistische aanpak die vooral in tijden van crisis stemmen kan opleveren, maar het vertrouwen in de democratie geen goed doet, denkt Borbély. „De president zou moeten begrijpen dat een democratie zonder parlement niet kan functioneren. Hij moet accepteren dat hij alleen een bemiddelaar is.”

In de peilingen staat Basescu, officieel onafhankelijk kandidaat maar gesteund door de conservatieve Democratische Liberale Partij (PD-L), er beter voor dan zijn voornaamste tegenstrevers, de liberaal Crin Antonescu (PNL) en Mircea Geoana van de sociaal-democratische partij (PSD). Antonescu positioneert zich als het beschaafde alternatief voor straatvechter Basescu. Geoana zegt dat hij de eenheid in het land kan herstellen, die volgens hem door Basescu in gevaar is gebracht.

De inhoudelijke verschillen tussen de kandidaten blijken hoofdzakelijk uit hun economische programma’s. Basescu belooft de uitgaven van en aan de overheid te verlagen en justitiehervormingen. Antonescu wil verlaging van de vlaktaks van 16 naar 10 procent. Ex-diplomaat Geoana wil huishoudens en kleine bedrijven met schulden uitstel van betaling geven en hint op uitstel van het aan het IMF beloofde ontslag van overbodige ambtenaren. Hogere inkomens zouden meer belasting moeten betalen. Alle drie zwijgen ze over de financiering van hun plannen zonder verhoging van het al te grote begrotingstekort.