Oprah verhief de gewone man

De aankondiging van Oprah Winfrey, een van de meest invloedrijke vrouwen van de VS, dat zij stopt met haar dagelijkse talkshow kwam in Amerika hard aan.

Europa krijgt Herman Van Rompuy, Amerika verliest Oprah. De koningin van de Amerikaanse televisie zal vandaag in haar eigen show bekendmaken dat er een einde komt aan haar dagelijkse praatprogramma. Het gaat pas over twee jaar in, maar het bericht werd gisteren gebracht als het einde van een groots tijdperk: de verwachting is dat haar uitzending vandaag een van de best bekeken programma’s van het jaar wordt.

Oprah Winfrey (55) groeide sinds de jaren tachtig uit tot een Amerikaans icoon. Haar normen – het leven is maakbaar, elk slachtoffer zal verlossing vinden – creëerden een cultuur van zelfverheffing en zelfverheerlijking in het land. Maar dat niet alleen. Zij predikte tolerantie voor homo’s en transseksuelen, ze parachuteerde Clinton en Obama, ze toverde anonieme schrijvers om tot bestsellerauteur.

,,Oprah Winfrey is voor televisie wat Bach is voor muziek, Giotto voor schilderkunst en Joyce voor literatuur’’, schreef de links-liberale New Republic drie jaar geleden.

Winfrey kreeg een eigen talkshow nadat ze in 1985 openlijk sprak over haar jeugd in Mississippi: ze werd verkracht op haar negende, en was zwanger op haar veertiende. In haar show mochten onbekende Amerikanen soortgelijke verhalen vertellen, en Oprah beloonde ze met haar empathie. De schandaalkrant als televisieshow: gewone mensen als sterren, en sterren als gewone mensen. Michael Jackson biechtte bij haar op dat hij als kind werd mishandeld door zijn vader.

Het werd aan haar invloed toegeschreven dat Bill Clinton, opgegroeid in een milieu van white trash in het zuidelijke Arkansas, in 1992 tot president werd gekozen. Winfrey herkende zich in de authenticiteit waarmee Clinton over zijn moeilijke jeugd sprak. Met zijn ,,mistige bekentenissen’’ en ,,psychogebabbel’’ vertegenwoordigt Clinton ,,de Oprahficatie’’ van de politiek, schreef Maureen Dowd in The New York Times.

Vanaf medio jaren negentig zocht ze een serieuzer publiek, waarbij ze als Afro-Amerikaanse presentator veel blanke kijkers trok. Ze ging schrijvers interviewen, zocht het in spiritualiteit, en promootte therapeuten - Dr Phill is haar uitvinding.

Het ging soms pijnlijk mis. De anonieme auteur James Frey werd in 2006 multimiljonair omdat Winfrey zijn autobiografie A Million Little Pieces – het verhaal van een leven vol mislukkingen – uitvoerig plugde. Maar de man bleek grote delen van zijn boek te hebben verzonnen. Oprah was een formule geworden: zoals zij haar hele leven openlijk profijt had van haar dramatische jeugdjaren, zo bedacht Frey een dramatisch verhaal om haar succes te kopiëren.

Haar ongekende invloed bleek eind 2007, in de periode dat Barack Obama in de peilingen op verre afstand van Hillary Clinton bleef steken. Winfrey voerde campagne voor de latere president, speciaal gericht op vrouwen en Afro-Amerikanen, en de kansen keerden onmiddellijk.

Winfrey is de rijkste vrouw van het land geworden. Ze vertegenwoordigt volgens een raming van Forbes een waarde van 2,3 miljard dollar. Haar imperium bestaat uit een productiemaatschappij, een radiozender, tijdschriften en een website. Haar bedrijf Harpo zei gisteren dat ze in 2011, als de show is gestopt, de leiding neemt over een kabelzender. Winfrey zal geen vast programma meer presenteren, aldus het persbericht.