'Ook Nabokov-kenners zullen versteld staan'

Het is een bizar boek, aldus Nabokov-biograaf Brian Boyd over ‘The Original of Laura’.

Nabokov-biograaf Brian Boyd, die dinsdag in New York samen met Martin Amis en vormgever Chip Kidd The Original of Laura presenteerde, was de eerste buiten Vera en Dmitri Nabokov, die deze onvoltooide, niet voor publicatie bestemde roman las.

,,Toen ik met mijn biografie bezig was heb ik Vera gesmeekt mij alles te laten zien. Ik aasde op Nabokovs brieven aan zijn ouders en aan Vera. Na lang aandringen heeft Vera die brieven op mijn cassetterecorder ingesproken. Alles in het Russisch. Bovendien was Vera al over de tachtig en had ze kou gevat. Toen ik die klus had geklaard, mocht ik in 1985 Laura lezen, terwijl Vera er nauwlettend op toe zag dat ik geen enkele aantekening maakte. Niet de beste omstandigheden voor het lezen van een roman.

,,Eerlijk gezegd was ik teleurgesteld en verbaasd over het fragmentarische en onvoltooide karakter ervan. Ik had het idee dat het over thema’s ging die hij al helemaal had uitgemolken. Later heeft Vera mij met Dmitri erbij meermalen gevraagd wat ze moest doen met het manuscript, waarvan Nabokov verzocht had het te vernietigen. Ik vond dat ze zijn instructies moest opvolgen.

,,In 2000 kreeg ik pas de kans het manuscript goed te lezen en te herlezen, waardoor mijn oordeel veranderde. Neem de openingszin: ‘Haar man was ook schrijver, antwoordde ze – in zekere zin tenminste.’ Met die zin begint Nabokov een verhaal zoals een verhaal nooit eerder is begonnen. Gewoon door zijn wijze van componeren. Zelfs mensen die Nabokovs werk heel goed kennen, zullen versteld staan van zijn vernieuwende verteltechniek in deze fase.

,,Je moet van Laura geen nieuwe Lolita of Pale Fire verwachten, daarvoor is het te fragmentarisch. Laura is geen afgeronde roman, maar als inkijkje in Nabokovs laboratorium is het zeker waard om gepubliceerd te worden. En niet alleen voor een select groepje onderzoekers, maar voor een breed publiek van Nabokov- liefhebbers. Lezers die een roman verwachten zullen teleurgesteld zijn. Omdat het boek zo krachtig en helder begint verkeer je snel in de veronderstelling dat er ook een duidelijk eind zal komen, maar dat is er alleen maar in schijn. De laatste kaarten lijken meer op aantekeningen die hij nog moet uitwerken.

,,Als Nabokovs biograaf begrijp ik heel goed waarom hij The Original of Laura niet wilde publiceren. Hij was iemand die trots was op het feit dat hij zijn teksten voortdurend bijschaafde. Bij dit boek heeft hij daar de kans niet toe gekregen. Ik weet zeker dat het om die reden niet aan zijn eigen standaarden voldeed. Maar als het manuscript vernietigd was, hadden we nooit geweten wat hij met Laura voor had, en nu krijgen we daar in elk geval een glimp van te zien.

,,Het is wel een bizar boek. Aan de ene kant krijg je een intens realistisch verhaal over een tamelijk onplezierige man-vrouw-relatie en aan de andere kant een soort filosofische fabel. Er komt een filosoof in voor die een vreemde filosofische manoeuvre uitvoert tegen zijn eigen wezen, zijn hele bestaan: een interessante voortzetting van een gedachte die Nabokov altijd al bezig hield.

,,Ik vind het omslag van The Original of Laura, ontworpen door de beste vormgever van de VS, Chip Kidd, huiveringwekkend mooi en toepasselijk: de witte letters van Nabokovs naam en de boektitel vervagen, lossen op in het zwart van de achtergrond. Ze verdwijnen in de diepe duisternis. Dat komt overeen met de laatste woorden op de laatste systeemkaarten van Nabokov: uitwissen, weghalen, verwijderen, tenietdoen, wegvagen, vernietigen, uitvlakken. Nou ja – dat is uiteindelijk dus niet gebeurd.”