Europa krijgt de man van de minste ruzies

Onverwacht snel werd gisteren de nieuwe president van de EU benoemd.

En de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken is een vrouw: Catherine Ashton.

Wie een half jaar geleden had voorspeld dat Herman Van Rompuy de eerste president van de Europese Unie zou worden, was voor gek verklaard. De 62-jarige Belg is pas sinds december vorig jaar premier van zijn land. Hij bracht rust in België, nadat het land de langste politieke crisis in zijn geschiedenis had beleefd. Een niet geringe prestatie. Maar in Europa was tot voor kort niet meer over hem bekend dan dat hij graag haiku’s – korte gedichtjes – maakt.

Het nieuwe gezicht van Europa is gekozen volgens oude regels. De winnaar is degene die de minste weerstand oproept. Van Rompuy liep zo kort mee in Europa dat hij nog niet de kans had gekregen om onenigheid te krijgen met zijn collega’s, die toevallig de sollicitatiecommissie vormden.

Dat kan niet worden gezegd van gegadigden als de Britse oud-premier Tony Blair (die te opvallend en te eigenzinnig wordt gevonden), de Luxemburgse regeringsleider Jean-Claude Juncker (die problemen heeft met de Franse president Sarkozy over Europese begrotingsregels) of Jan Peter Balkenende (van wie iedereen zich nog herinnert dat zijn land tegen de Europese grondwet stemde).

De Britten hielden de afgelopen dagen publiekelijk vol dat het Blair moest worden. Maar voor dat probleem werd een oplossing gevonden. De Britten krijgen de andere topfunctie die er door het Verdrag van Lissabon komt. Barones Catherine Ashton (53) wordt EU-minister van Buitenlandse Zaken (Hoge Vertegenwoordiger). Eerder werden er andere Britten genoemd voor die baan. Het lijkt erop dat de Britse premier Gordon Brown zijn voorganger niet kon laten vallen zonder op zijn minst nog één keer naar Brussel te komen om erover te praten met zijn collega’s.

Rond een uur of negen gisteravond kwamen de eerste regeringsleiders het goede nieuws vertellen. Hun diner duurde korter dan vooraf was voorspeld. Daar was waarschijnlijk nog een reden voor: een nachtelijke top zou pijnlijk zijn geweest voor de beeldvorming. De bedoeling van de nieuwe president en Hoge Vertegenwoordiger is juist dat Europa meer eenheid toont in de wereld. Geruzie, zelfs achter gesloten deuren, zou dat doel niet dichterbij hebben gebracht.

Maar zijn dit nu de mensen die Europa moeten gaan vertegenwoordigen in de wereld? Zou Obama straks weten met wie hij op de foto moet?

Wie een jaar geleden had voorspeld dat Herman Van Rompuy premier van België zou worden, was óók gek aangekeken. Herman Van Rompuy speelde al jaren een belangrijke rol in het CD&V, de partij van Vlaamse christen-democraten. Maar hij was bezig zijn carrière af te sluiten als Kamervoorzitter toen hij vorig jaar plotseling premier werd. Hij volgde Yves Leterme op die moest aftreden in verband met een schandaal rond de overname van de bank Fortis door het Franse BNP Paribas.

Heel lang was het idee in Brussel dat naast Van Rompuy, die al weken gold als een belangrijke, maar ‘grijze’ kandidaat voor het voorzitterschap, een krachtige en bekende EU-minister van Buitenlandse Zaken zou worden benoemd. Catherine Ashton, die de baan nu krijgt, had nauwelijks ervaring in buitenlands beleid totdat ze vorig jaar werd benoemd als eurocommissaris voor handel.

Of ze krachtig is, zal nog moeten blijken – bekend is ze zeker niet. Machtig wordt ze straks wel: ze krijgt een eigen dienst met duizenden diplomaten onder zich, het is de bedoeling dat het buitenlands beleid van de EU onder haar leiding eenduidiger wordt. In Brussel werd gisteravond over haar gezegd dat ze „goed met mensen” is.

José Manuel Barroso, de Portugese voorzitter van de Europese Commissie, zal in ieder geval blij met haar zijn. Hij was op zoek naar vrouwen voor zijn nieuwe commissie. Met Ashton, die ook vicevoorzitter wordt daarvan, heeft hij er weer een. Dat is goed nieuws voor hem, want in het Europees Parlement, dat die nieuwe commissie moet goedkeuren, gingen al stemmen op dat dat weleens heel moeilijk zo kunnen worden – bij gebrek aan vrouwen in topfuncties.

Barroso zal om nog een reden blij zijn. Hij was volgens ingewijden niet enthousiast over het idee dat Tony Blair president zou worden. Die zou veel te veel aandacht hebben opgeëist. Dat zullen meer politici in Europa hebben gedacht. Ze wilden een president, maar niet één met te veel sterallures. Ook dat is een oude regel bij benoemingen in Europa: de keuze valt doorgaans op iemand die niet zoveel ambities heeft dat hij de regeringsleiders in de weg zal lopen.

En België, hoe moet het daar verder mee? De kans is groot dat Yves Leterme, de man die het Belgische volkslied met de Franse Marseillaise verwarde, weer premier van België wordt. De Walen maken zich al zorgen – veel problemen in België zijn nog niet opgelost.

Herman Van Rompuy is misschien wel blij dat hij een andere baan heeft. „Er was veel debat over het profiel van de president”, zei hij ook. „Er is maar één profiel, dat van de dialoog, van de eenheid, en van de actie.” Daar kon alvast niemand het mee oneens zijn.