EU koos voor de man van de minste weerstand

De keuze voor Van Rompuy en Ashton, het onverwachte nieuwe ‘gezicht’ van Europa, is een keuze met voor elk wat wils.

‘President’ Herman Van Rompuy? Wie het een jaar geleden had voorspeld, was voor gek verklaard. Sterker, niets wees er toen op dat de Belg aan het einde van zijn carrière nog premier van België zou worden. In Europa was hij tot enkele weken terug nauwelijks bekend.

De Britse barones Catherine Ashton die EU-minister van Buitenlandse Zaken wordt, is zelfs in eigen land niet erg bekend. En samen vormen ze nu het onverwachte nieuwe gezicht van Europa.

Maar er is gewerkt volgens oude regels. De keuze is gevallen op figuren die geen weerstand oproepen. Personen die de balans in Europa niet verstoren. Buiten Europa zijn ze allebei onbekend. Maar de wereld is van latere zorg.

Wie kijkt naar de verhoudingen binnen Europa ziet een perfect duo. Een man en een vrouw. Van Rompuy behoort tot de christen-democraten, de politieke stroming die het sterkst vertegenwoordigd is onder de regeringsleiders wiens vergaderingen hij gaat voorzitten. Hij komt uit een klein, pro-Europees land. De sociaal-democraat Ashton komt uit een groot land dat altijd kritisch staat ten aanzien van Europese samenwerking.

Het is een keuze met voor elk wat wils. Met Van Rompuy krijgt Frankrijk een president die, anders dan zijn Nederlandse concurrent Balkenende, vloeiend Frans spreekt – niet onbelangrijk nu het Engels oprukt. Bovendien is gisterenavond ook afgesproken dat de Fransman Pierre de Boissieu secretaris-generaal wordt van de Europese Raad, het overleg van EU-landen: zeg maar, de eerste man onder Van Rompuy.

Duitsland krijgt nu geen topfunctie, maar aast naar verluidt op plek van ECB-president Jean-Claude Trichet, een Fransman, die over twee jaar vrij komt. Op korte termijn zal Duitsland op zijn minst een zware portefeuille opeisen in de nieuwe Europese Commissie, die binnenkort moet worden benoemd.

Bovendien krijgt bondskanselier Angela Merkel met Herman Van Rompuy de president die haar voorkeur had. De cruciale benoeming werd drie weken geleden voorbereid toen Merkel op het Elysée dineerde met Sarkozy, vlak voor een Europese top in Brussel. Sarkozy had in een eerder stadium laten weten wel wat te voelen voor Blair. Maar Merkel wilde een ‘president’ uit een kleine lidstaat.

Tijdens die vorige top hadden Merkel en Sarkozy een aparte ontmoeting met Herman Van Rompuy. Ze polsten hem voor de post. Na afloop kwam de Belg „met een aureooltje” naar buiten, aldus een ingewijde.

Gordon Brown, de Britse premier, liet gisteren zijn voorganger Blair vallen. Blijkbaar moest hij naar Brussel komen voordat hij dat kon doen. Zo liet hij zien dat hij zich echt voor hem had ingespannen. Voorafgaand aan het diner gisteren kwamen socialistische leiders bij elkaar voor overleg op de Oostenrijkse ambassade in Brussel. De eerste berichten dat het Ashton zou worden, sijpelden al naar buiten toen de 27 regeringsleiders nog aan hun voorgerecht moesten beginnen.

Ook de Britten zijn niet echt verliezer. Ashton krijgt de leiding over een nieuwe diplomatieke dienst met duizenden medewerkers. Er is heel wat voor te zeggen dat haar functie belangrijker is dan die van Van Rompuy, die een veel bescheidener staf krijgt.

Ook José Manuel Barroso, de Portugese voorzitter van de Europese Commissie, wint bij de keuze van de regeringsleiders. Hij was op zoek naar vrouwen voor zijn nieuwe commissie. Met Catherine Ashton, die ook vice-voorzitter wordt daarvan, heeft hij er weer een. Dat is belangrijk voor hem, want in het Europees Parlement, dat die nieuwe commissie moet goed keuren, gingen al stemmen op dat dat wel eens heel moeilijk zo kunnen worden – bij gebrek aan vrouwen in topfuncties.

Barroso zal om nog een reden blij zijn. Hij was volgens ingewijden niet zo enthousiast over het idee dat Tony Blair EU-president zou worden. Die zou veel te veel aandacht hebben opgeëist, en dat zou ten koste zijn gegaan van zijn rol. Zo zullen meer politici in Europa erover hebben gedacht. Ze wilden een president, maar niet één met sterallures. Ook dat is een oude regel bij benoemingen in Europa: de keuze valt doorgaans op iemand die niet zo veel ambities heeft dat hij de regeringsleiders zelf in de weg zal lopen.

Herman Van Rompuy en Catherine Ashton zijn geen politici voor wie in Washington of Peking „de stoplichten op rood worden gezet als ze landen”, zoals een aanbeveling voor Tony Blair luidde. Dat hoeft helemaal niet erg te zijn. „Am I an ego on legs? No, I'm not”, zei Catherine Ashton gisteren. „Ik ben geen wandelend ego.” Het kan zelfs een aanbeveling zijn. Het ergste wat de Europese Unie zou kunnen gebeuren is dat de twee nieuwe topfiguren met elkaar een prestigestrijd aangaan. Ze moeten juist zorgen voor eenheid.

Verder is het prettig dat Ashton een Britse is. Het betekent dat ze zal kunnen rekenen op de steun van de Britse diplomatieke dienst, een van de grootste in de wereld, en dat de kans klein is dat die een concurrentiestrijd aan zal gaan met de nieuwe diplomaten van de EU. Het grootste probleem in het externe optreden van de EU is niet dat er geen charismatische leider is die het Europese standpunt verwoord. Het probleem is dat er te veel verschillende standpunten binnen de EU zijn. Dat maakt de keuze voor een consensusbouwer als Van Rompuy begrijpelijk. Hij is van een generatie Belgische politici die het sluiten van compromissen tot kunst hebben verheven.

Veelzeggend was het antwoord dat Herman Van Rompuy gisteren gaf toen hij hem gevraagd werd of hij tegen de toetreding van Turkije is, zoals hij in het verleden suggereerde. „Het heeft geen belang wat ik denk”, zei hij. „Mijn rol is ondergeschikt.”