Jakoetsk (3)

DSC01862Op de vlucht voor de kou dook ik een van de weinige historische gebouwen in die de centrale Lenin Boulevard telt. Het bleek de Nationale Bibliotheek van de Republiek Sacha (Jakoetië) te zijn. Toen ik me desgevraagd bij de garderobe kenbaar maakte als correspondent uit Nederland werd meteen de directie opgetrommeld, die me een rondleiding gaf.De bibliotheek, die anderhalf miljoen boeken telt, werd een paar jaar geleden verbouwd met geld van een bedrijf uit Tsjechië. Al het meubilair is gemaakt van donker, warm hout uit de Tsjechische wouden. Het gebouw werd in 1911 neergezet als bibliotheek en museum en werd toen geopend door gouverneur Ivan Ivanovitsj Kraft, een etnische Duitser.

In Jakoetsk tref je overal de sporen van etnische Duitsers als Kraft aan. Hun voorouders waren door  Catherina de Grote naar Rusland gehaald als technische, medische en militaire specialisten. Hun eigenschap om orde te scheppen in de Russische chaos kwam goed van pas. In menige Russische klassieke roman kom je ze tegen. Daar wordt vaak de draak met hen gestoken als rationele  Pietjes precies, die qua mentaliteit zo verschillen van hun Russische omgeving. Niet voor niets zou premier Poetin van Rusland het liefst een tweede Duitsland maken.

Je zou die Duitsers  kunnen  vergelijken met de talloze westerlingen die nu leiding geven in Russische bedrijven. Net als driehonderd jaar geleden proberen ze orde te scheppen en de rommelige Russische arbeidsmoraal te veranderen. Zoals een westerse bankier me onlangs zei: ,,Je moet je Russische personeel afsnauwen en streng voor ze zijn, anders komt er niets uit hun handen.” Een boude bewering, die ik deels bestrijd.

DSC01858In de bibliotheek was van een dergelijke sfeer gelukkig niets te merken. Om de eenvoudige reden dat er vooral  mensen werken die van hun vak houden en dat vak belangrijker vinden dan een goed salaris. In de mooie houten leeszaal werd ik ontvangen door de 79-jarige Jevdokia Pavlovna Goeljajeva (op de foto staat ze voor het portret van gouverneur Kraft) , al veertig jaar het hoofd van de wetenschappelijke afdeling van de bibliotheek die 1500 boeken telt. Ze leidde me door haar schatkamer waar boeken en tijdschriften over Jakoetië en de Russische geschiedenis staan die dateren van voor de revolutie. Moderne rolkasten herbergden fraaie boeken van westerse ontdekkingsreizigers die sinds de zeventiende eeuw door Siberië trokken.

,,U komt uit het land van Nicolaas Witsen”, zei ze, doelend op de zeventiende-eeuwse Amsterdamse regent, geleerde en koopman op Oost-Rusland. ,,Wat een eer u te ontmoeten.”  Daarna toonde ze me de vitrines waarin een verzameling antiquarische geschriften over en landkaarten van Jakoetië en Siberië was uitgestald. Zo waren er reisboeken van zeventiende- en achttiende-eeuwse Franse en Duitse Siberiëreizigers als Miller, Middendorff, Fischer en etnische Duitsers als de negentiende-eeuwse taalgeleerde Otto Betlingk die het Jakoets, dat tot die tijd alleen een gesproken taal was, op schrift stelde en de eerste Jakoetse grammatica opstelde.  

DSC01859
En dan is er nog de Britse verpleegster Kate Marschen die in 1891 door het gebied reisde en alom goede werken verrichtte.

Ook vertelde Jevdokia Pavlovna over de kerstening van de Jakoeten in het begin van de negentiende eeuw. Er werden toen ook voor het eerst familienamen ingevoerd. Tot die tijd hadden de Jakoeten alleen voornamen die betrekking hadden op hun uiterlijk of hun karakter.  ,,Als vadersnaam namen velen Popovitsj (Popenzoon) aan, omdat ze door een pope werden gekerstend”, vertelde Jevdokia Pavlovna. Als klapstuk liet ze een Evangelie in het Jakoets zien, uit 1857.

In de zaal zat ook een bejaarde Japanse hoogleraar in de geschiedenis, die onderzoek deed naar het Jakoetië aan het begin van de achttiende eeuw. ,,De documenten en tijdschriften die ik hier voor me heb zijn uniek”, zei hij opgewonden. Speciaal voor hem had Jevdokia Pavlovna een knus werktafeltje ingericht, met een leeslamp en een loep. Hoe aangenaam kan de wetenschap toch zijn!

Nadat ze me de boeken over de contra-revolutie, de burgeroorlog, de Goelagkampen aan de Kolyma-rivier en de Stalinterreur had laten zien, bracht ze me terug naar  de hal. ,,Begrijpt u nu waarom ik de mooiste baan ter wereld heb?” zei Jevdokia Pavlovna bij ons hartelijke afscheid. Ik beloofde haar om snel weer eens terug te komen.