In Leiden is al vier weken geen klant geweest

Industrieterrein Flevoweg in Leiden staat aan de rand van een woonwijk. Sinds het uitbreken van de crisis staan hier en daar panden leeg. De ondernemers zijn pessimistisch.

De ‘president’ van America heeft een bordje bedrukt met zijn favoriete spreuk: We heard about the recession and decided not to participate. „Die deel ik uit aan klanten”, zegt André America, directeur van de digitale drukkerij America – op zijn visitekaartje noemt hij zichzelf president.

Hij moet smakelijk lachen om de bordjes. Galgenhumor, want het gaat slecht met zijn bedrijf door de recessie. „Iedereen in onze branche die zegt dat het weer goed gaat staat te liegen. Ik zie geen enkele verbetering. Kom over een jaar maar eens terug.”

Studio America is gespecialiseerd in duurzaam reclamedrukwerk op materialen zoals stof, hout en metaal. Afnemers zijn modezaken, autofirma’s en andere bedrijven die aan de weg timmeren. „Wat onze klanten in hun bestelling hebben kunnen schrappen, hebben ze geschrapt. Of ze bestellen de helft minder.”

In 2008 draaide America een omzet van 5 miljoen euro. Voor 2009 wil de directeur geen getal noemen. „Dan staat de bank hier meteen voor de deur. Laat me het houden op: een heel stuk minder.” Van de 20 banen in het bedrijf zijn er dit jaar 5 opgeheven.

Een paar panden verderop zit BouwCenter Filippo, waar het geen haar beter is. Deze kleinere bouwmarkt (vijf vestigingen in Nederland) zucht onder de crisis. „We hebben te maken met een vraaguitval van 30 procent dit jaar”, zegt vestigingsleider Rienk Halsema, die zuinig is met woorden. „De bouw is in elkaar gedonderd, dus lijden wij.” Een trend omhoog ziet hij niet.

Op een hoek tegenover de Gamma is de Outlet Meubelshop gevestigd. Grote reclamedoeken wijzen van alle kanten naar de winkel. Hoe gaat met de meubelhandel? De vraag is nog maar half gesteld of eigenaar Yücel Akdemir antwoordt al: „Klote. Er is hier de afgelopen vier weken niemand langs geweest.” ‘Mama Judith’, Akdemirs steun en toeverlaat, verbetert hem: „Er zijn wel mensen wezen kijken, maar niemand heeft iets gekocht.”

In zijn rommelige kantoortje geeft Akdemir een exposé over de Nederlandse economie – vier Turkse passanten drinken glaasjes thee op een driezitsbank en luisteren aandachtig. „Nederland gaat kapot en de regering doet er niets aan, behalve de belasting verhogen”, zegt de ondernemer. Akdemir begon zijn winkel, die levert aan particulieren en bedrijven, „precies op het verkeerde moment”, in de zomer van 2008, toen de crisis begon.

Hij heeft ook nog een transportbedrijf, Connect Trans, met 13 vrachtwagens. Daar is eveneens de klad ingekomen, maar minder hard. De inkomsten uit het transport houden hem overeind. „We hebben hier jarenlang een goede boterham gegeten in Nederland, maar als ik nu kon kiezen, zou ik teruggaan naar Turkije. Maar wat moet ik dan doen met mijn panden, mijn meubels, mijn wagens? Wie koopt ze?”

Een heel ander verhaal is verderop op het bedrijventerrein te horen bij Rekrésport, dat tennisbanen aanlegt. Directeur Arnoud Bennink had er begin dit jaar een hard hoofd in. „In januari en februari draaide ik 70 procent minder omzet, maar de laatste maanden is het sterk aangetrokken en is de omzet verdubbeld ten opzichte van die maanden in 2008. Ik verwacht nu op hetzelfde uit te komen, rond de 1 miljoen euro met de zelfde marge.” Rekrésport telt drieënhalve arbeidsplaats, inclusief de directeur. Is dat niet wat weinig? „Welnee, ik leg de tennisbanen zelf aan, dat is leuk werk. Een laag smeer ik in anderhalf uur. Binnen een week is de baan klaar.”

Bennink (61) heeft zich ook toegelegd op een heel ander product: kunst. Boven zijn opslagruimte met materiaal voor tennisbanen heeft hij een galerie met tientallen moderne schilderijen en sculpturen, die kunnen worden verkocht of verhuurd. „Het is een hobby van me. We zijn ooit begonnen met Herman Brood. Daar verdienden we veel geld mee. Als ik met pensioen ga verkoop ik Rekrésport en blijf ik in de kunst.”

Ook Noordman Wijnimport „mag niet klagen” zegt directeur Adrie Spies. Hij verwacht in 2009 een omzet te zullen draaien die „licht zal plussen” ten opzichte van de 4,8 miljoen euro van vorig jaar. Spies rekent op 4 procent meer. „Maar de marge is wel lager. Afnemers spelen de wijnimporteurs tegen elkaar uit en bedingen een lagere prijs.” Spies heeft de markt het afgelopen jaar drastisch zien veranderen.

Het bedrijf levert aan grootwinkelbedrijven, de horeca en particulieren en verkoopt via internet. „Vooral de vraag uit de horeca is fors teruggelopen. Daar staat een stijging van de afzet via winkels en internet tegenover.”

Ook in de wijnproductie ziet Noordman verschuivingen. Spies: „Spanje is hard getroffen door de crisis en dat merk je. Spaanse wijnboeren willen alleen leveren als ze meteen kunnen afrekenen.” De importeur haalt nu veel wijn uit Argentinië. „Dat land is erg in onder de liefhebbers. Het huis Doña Paula bijvoorbeeld maakt een hele mooie wijn.”