Gissen naar Browns plan

De benoeming van de eerste ‘president’ van de Europese Unie dreigt uit te draaien op een Brits-Belgisch treffen – niet voor het eerst en ook niet zo verwonderlijk.

„Wat hebben ze daar aan de andere kant van Het Kanaal in godsnaam tegen de Belgen?” Die vraag stellen Belgische media, net voor de Europese top vanavond in Brussel. Diplomaten en analisten formuleren het iets rustiger. Maar ook zij vragen zich af: Wat is de Britse premier Gordon Brown toch van plan?

De Belgische premier Herman Van Rompuy is favoriet om vanavond de eerste ‘president’ van de Europese Unie te worden. De Britten blijven volhouden dat hun oud-premier Tony Blair de baan moet krijgen. De afloop van het diner van regeringsleiders is daardoor onzeker. Als overeenstemming uitblijft wordt er misschien toch nog naar premier Balkenende gekeken, klinkt het in zijn omgeving. Of naar een andere compromiskandidaat.

„Het zou een paar uur kunnen duren, het zou de hele nacht kunnen duren”, zei de Zweedse premier Fredrik Reinfeldt. Hij voert de regie, omdat zijn land dit half jaar EU-voorzitter is. Voor de zekerheid zou hij al een ontbijt voor morgenochtend hebben besteld.

Het is niet voor het eerst dat een Europese benoeming uitdraait op een Brits-Belgische confrontatie. En het is ook niet zo gek. Vrijwel alle Belgische politici zijn ‘federalisten’, die pleiten voor méér Europese integratie. In Groot-Brittannië is ‘federalist’ een scheldwoord. Eerder verhinderde Londen dat de Belgische premiers Jean-Luc Dehaene (1994) en Guy Verhofstadt (2004) voorzitter werden van de Europese Commissie.

Diplomaten in Brussel tasten in het duister over de motieven van Brown. „Hij heeft wisselgeld nodig”, is een veelgehoorde veronderstelling. De Britten zouden een zware financiële portefeuille in de nieuwe Europese Commissie willen. „Brown kan Blair niet zomaar laten vallen zonder op z’n minst naar Brussel te zijn gekomen”, zegt een andere diplomaat.

Intussen wordt het voor Brown steeds moeilijker zijn fiat te geven aan de Belg. De Britse media voeren een campagne tegen Van Rompuy én tegen België. ‘Is dit ons lot? Dat ons de les wordt gelezen door een Belgische nobody’, kopte de Daily Express. In de meer serieuze Guardian wordt de 62-jarige Belg „een hoofdonderwijzer met pensioen” genoemd.

Hier en daar duikt ook een uitspraak van Van Rompuy over Turkije op. In 2004 zei hij in de Belgische Kamer „dat de universele waarden die gelden in Europa, en die ook in de christelijke leer fundamenteel zijn, zullen verwateren door de toetreding van een groot islamitisch land als Turkije”.

Vervolg Brussel: pagina 4

Van Rompuy: ‘Eerlijk, ik tast in het duister’

Zo’n uitspraak tegen volledige toetreding van Turkije tot de Europese Unie doet het waarschijnlijk goed bij de Franse president Sarkozy en de Duitse bondskanselier Merkel, die dat ook vinden. Maar niet in Groot-Brittannië, dat altijd vóór uitbreiding van de Europese Unie is.

De vraag is intussen waarom Brown zo hardnekkig vasthoudt aan Blair. Beleeft hij er plezier aan zijn vroegere rivaal een tijdje te laten bungelen? Of is hij werkelijk tot de conclusie gekomen dat het Britse en het Europese belang beter gediend zijn met een man die op het wereldtoneel ook nu al serieus wordt genomen?

De vraag dringt zich des te meer op omdat de Britten, als ze dat zouden willen, waarschijnlijk zonder veel moeite de tweede prijs, de positie van Hoge Vertegenwoordiger voor het buitenlands beleid, kunnen krijgen. Minister van Buitenlandse Zaken David Miliband, die Europa een warmer hart toedraagt dan de meeste Britten, zou naar verwachting op instemming van de overige lidstaten kunnen rekenen.

Maar Miliband heeft zelf al gezegd dat hij liever in de Britse politiek blijft. Zijn vertrek zou de indruk wekken dat ministers het zinkende schip verlaten, nu Labour bij de verkiezingen van volgend voorjaar op een nederlaag lijkt af te stevenen. Na zo’n nederlaag zou Miliband bovendien zelf wel eens een belangrijke kandidaat kunnen zijn om de partijleiding van Brown over te nemen.

Tony Blair zelf weigerde gisteren in te gaan op zijn kansen voor de prestigieuze Europese baan. Hij zal vandaag ook niet in Brussel zijn, maar in Londen.

Herman Van Rompuy is er vanavond wel bij. „Ik zal de zaal binnengaan zonder te weten of ik er na het dessert als EU-president buitenkom”, zei hij vanmorgen in Het Laatste Nieuws. „Eerlijk waar: ik tast in het duister.”