Waar komt het symbool voor anarchie vandaan?

Antiglobalisten, opstandige pubers en punkers, allemaal dragen ze de A met een cirkel eromheen. Het is veruit het bekendste symbool voor anarchie. Maar waar komt het eigenlijk vandaan, vraagt Hendrik Breeuwsma uit Alkmaar.

De oorsprong is duidelijk. De A in een cirkel staat voor een citaat van Pierre-Joseph Proudhon (1809-1865), de vader van het anarchisme. Deze Franse politicus en filosoof was de eerste die zichzelf ‘anarchist’ noemde. In zijn eerste boek, Qu’est-ce que la propriété (Wat is bezit?), schrijft Proudhon „anarchie is orde”. Dus de A staat voor anarchie en de O (cirkel) voor orde.

Tot zover de oorsprong. Het debuut van Proudhon werd in 1840 gepubliceerd en het zou nog ruim een eeuw duren voordat het citaat opdook als symbool. Het eerste gedocumenteerde gebruik van het anarchieteken was volgens het Centre International de Recherches sur l’Anarchisme (CIRA) in 1964, door de kleine Franse jeugdgroep Jeunesse Libertaire. Een jeugdgroep uit Milaan nam het symbool over en zo werd het populair onder anarchistische groepen in heel Italië.

Maar hoe het symbool zich vervolgens naar de rest van Europa heeft verspreid, blijft een raadsel. Dat leggen we voor aan Hans Ramaer, sinds jaar en dag redacteur van het anarchistische tijdschrift De As. Volgens hem hebben Nederlandse anarchisten het teken begin jaren 70 opgepikt. Hij denkt dat ze zich lieten inspireren door het Ban de Bom-teken, dat vanaf de jaren 60 in Engeland werd gebruikt bij protest tegen kernwapens. „Dat was immers ook een cirkel met een symbool erin.” De punkbeweging maakte het anarchieteken echt populair, weet Ramaer. De eerste punkband die het symbool gebruikte was Crass, die het in Frankrijk had ontdekt. Maar het waren The Sex Pistols die het teken in ons collectieve bewustzijn hebben gegrift. Inmiddels is het symbool onderdeel van de punkcanon geworden. Het staat nu voor algehele rebellie.

Toon Beemsterboer